The Monadology

∞ Infinite Monad Theory by philosopher Gottfried Wilhelm Leibniz.

Kirish

Gottfried Wilhelm Leibnizning Monadologiyasi (1714)

1714 yilda nemis faylasufi Gottfried Wilhelm Leibniz ∞ cheksiz monadlar nazariyasini taklif qildi. Monadologiya (fransuzcha: La Monadologie) Leibnizning keyingi falsafiy asarlaridan eng mashhurlaridan biridir. Bu qisqa matn bo‘lib, u taxminan 90 paragrafda oddiy moddalar yoki ∞ cheksiz monadlarning metafizikasini taqdim etadi.

1712 yildan 1714 yil sentyabrigacha bo‘lgan Venadagi so‘nggi qolgan davrida Leybnits o‘z falsafasining qisqacha bayonlari sifatida mo‘ljallangan ikkita qisqa matnni fransuz tilida yozgan. Uning vafotidan so‘ng, shahzoda Savoylik Evgeniy uchun mo‘ljallangan Principes de la nature et de la grâce fondés en raison asari Niderlandiyada fransuz tilida paydo bo‘ldi. Faylasuf Kristian Volf va hamkorlari Monadologiya deb nom olgan ikkinchi matnning nemis va lotin tillariga tarjimalarini nashr etdilar.

Kitobning 🔭 CosmicPhilosophy.org dagi nashri original fransuzcha matnidan 2024/2025 yillardagi eng so‘nggi AI texnologiyalari yordamida 42 tilda tarjima qilingan. Yangi nemis va ingliz tillaridagi tarjimalar sifat jihatidan 1720 yildagi original tarjimalar bilan teng baholanishi mumkin. Ko‘pgina tillar uchun bu nashr dunyoda birinchi bo‘lib chiqarilgan.

Bo‘lim 2.

Monadologiya

Gottfried Wilhelm Leibniz tomonidan, 1714

Principia philosophiæ seu theses in gratiam principis Eu-genii conscriptæ

Bo‘lim 2.1.

§ 1

🇫🇷🧐 Tahlil Monad, bu yerda suhbat qiladiganimiz, murakkab moddalarga kiradigan oddiy moddadan boshqa narsa emas; oddiy, ya'ni qismlarga ega bo'lmagan (Teod., § 10⁴).

Bo‘lim 2.2.

§ 2

🇫🇷🧐 Tahlil Va murakkab moddalar mavjud boʻlgani uchun oddiy moddalar boʻlishi kerak; chunki murakkab narsa oddiy moddalarning toʻplami yoki aggregatumidan boshqa narsa emas.

Bo‘lim 2.3.

§ 3

🇫🇷🧐 Tahlil Qismlar boʻlmagan joyda na kenglik, na shakl, na boʻlinish imkoniyati mavjud. Va bu Monadalar Tabiatning haqiqiy Atomlaridir, qisqasi narsalarning elementlaridir.

Bo‘lim 2.4.

§ 4

🇫🇷🧐 Tahlil Shuningdek, parchalanishdan qoʻrqish ham yoʻq, va oddiy moddaning tabiiy ravishda yoʻq boʻlishining hech qanday tasavvur qilinadigan usuli yoʻq (§ 89).

Bo‘lim 2.5.

§ 5

🇫🇷🧐 Tahlil Xuddi shu sababga koʻra, oddiy moddaning tabiiy ravishda boshlanishining hech qanday usuli yoʻq, chunki u tarkibiy qismlar orqali shakllantirila olmaydi.

Bo‘lim 2.6.

§ 6

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, Monadalar boshlana olmaydi ham, tugay olmaydi ham, faqat birdaniga, ya'ni ular faqat yaratish orqali boshlanadi va yoʻq qilish orqali tugaydi; bunda esa murakkab narsa qismlarga boʻlinib boshlanadi yoki tugaydi.

Bo‘lim 2.7.

§ 7

🇫🇷🧐 Tahlil Shuningdek, Monadaning ichki qismi boshqa jonzot tomonidan qandaydir oʻzgartirilishi yoki oʻzgarishi mumkinligini tushuntirishning iloji yoʻq; chunki uning ichida hech narsa almashtirila olmaydi, hamda unda hech qanday ichki harakat tasavvur qilib boʻlmaydi, u yerda qoʻzgʻatilishi, boshqarilishi, kuchaytirilishi yoki kamaytirilishi mumkin; bu murakkab moddalarda boʻlgani kabi, ularning qismlari orasida oʻzgarishlar boʻladi. Monadalarning derazalari yoʻq, orqali biror narsa kirishi yoki chiqishi mumkin. Accidentlar moddalardan ajralib chiqa olmaydi yoki ularning tashqarisida harakatlana olmaydi, ilgari Skolastiklarning sezgi turlari qilgani kabi. Shunday qilib, na modda, na accident Monadaga tashqaridan kira olmaydi.

Bo‘lim 2.8.

§ 8

🇫🇷🧐 Tahlil Shunga qaramay, Monadalar baʼzi xususiyatlarga ega boʻlishi kerak, aks holda ular mavjudot boʻlmaydi. Agar oddiy moddalar xususiyatlari bilan farq qilmasa, narsalardagi hech qanday oʻzgarishni sezib boʻlmaydi; chunki murakkab moddadagi narsa faqat oddiy tarkibiy qismlardan keladi; va xususiyatsiz Monadalar bir-biridan ajralmas boʻladi, chunki ular miqdori jihatdan ham farq qilmaydi: va shuning uchun toʻliq boʻlgan deb faraz qilinsa, har bir joy harakat paytida har doim faqat oʻzida boʻlgan narsaning ekvivalentini oladi, va narsalarning bir holati boshqasidan ajralmas boʻladi.

Bo‘lim 2.9.

§ 9

🇫🇷🧐 Tahlil Har bir Monada boshqasidan farqli boʻlishi kerak. Chunki tabiatda hech qachon bir-biriga aynan oʻxshash ikkita mavjudot boʻlmaydi, ularning ichida ichki farq yoki ichki nomlashga asoslangan farq topib boʻlmaydi.

Bo‘lim 2.10.

§ 10

🇫🇷🧐 Tahlil Men shuni ham qabul qilamanki, har qanday yaratilgan mavjudot oʻzgarishga duchor boʻladi, shuning uchun yaratilgan Monada ham, hatto bu oʻzgarish har birida doimiy ravishda davom etadi.

Bo‘lim 2.11.

§ 11

🇫🇷🧐 Tahlil Yuqorida aytganlarimizdan kelib chiqadiki, Monadalarning tabiiy oʻzgarishlari ichki prinsipdan kelib chiqadi, chunki tashqi sabab uning ichiga taʼsir qila olmaydi (§ 396, § 900).

Bo‘lim 2.12.

§ 12

🇫🇷🧐 Tahlil Lekin oʻzgarish prinsipidan tashqari, oʻzgarayotgan narsaning tavsifi boʻlishi kerak, bu oddiy moddalarning individualizmi va xilma-xilligini belgilaydi.

Bo‘lim 2.13.

§ 13

🇫🇷🧐 Tahlil Bu tavsif birdamlikdagi koʻplilikni, yaʼni oddiy narsadagi koʻplilikni oʻz ichiga olishi kerak. Chunki har qanday tabiiy oʻzgarish bosqichma-bosqich sodir boʻladi, bir narsa oʻzgaradi, boshqasi qoladi; shuning uchun oddiy moddada koʻp sonli taʼsirlar va munosabatlar boʻlishi kerak, garchi u yerda hech qanday qismlar boʻlmasa ham.

Bo‘lim 2.14.

§ 14

🇫🇷🧐 Tahlil Birdamlikdagi yoki oddiy moddadagi koʻplilikni oʻz ichiga olgan va ifodalovchi vaqtinchalik holat, Idrok deb ataladigan narsadan boshqa narsa emas, uni oʻz-ong yoki ongdan farqlash kerak, keyinroq koʻrinib turibdi. Va bu yerda Kartezianlar jiddiy xato qildilar, ular oʻzlariga sezilmagan idroklarni hech narsa deb hisobladilar. Bu ularni faqat ruhlar Monada ekanligiga va hayvonlarning ruhlari yoki boshqa Entelexiyalar boʻlmaganligiga ishonishga olib keldi; va ular oddiy odamlar bilan uzoq muddatli es-hushini yoʻqotishni qattiq oʻlim bilan adashtirdilar, bu ularni skolastiklarning butunlay ajralgan ruhlar haqidagi xato tushunchasiga berilishiga olib keldi va hatto notoʻgʻri yoʻnalgan ruhlarni ruhlarning oʻlimliligi haqidagi fikrda tasdiqladi.

Bo‘lim 2.15.

§ 15

🇫🇷🧐 Tahlil Intilish deb ataladigan ichki printsipning harakati idrokning o'zgarishi yoki bir idrokdan ikkinchisiga o'tishni amalga oshiradi: intilish har doim ham maqsad qilingan idrokka to'liq erisha olmasligi to'g'ri, lekin u undan har doim biror narsaga erishadi va yangi idroklarga yetadi.

Bo‘lim 2.16.

§ 16

🇫🇷🧐 Tahlil Biz o'zimizda soddagina moddadagi ko'pchilikni tajriba qilamiz, chunki sezgan eng kichik fikrimiz ham ob'ektda xilma-xillikni o'z ichiga oladi. Shunday qilib, ruh soddagina moddadir deb tan olgan har bir kishi Monaddagi bu ko'pchilikni tan olishi kerak; janob Bayl o'z lug'atidagi Rorarius maqolasida qilgandek bu bilan bog'liq qiyinchilik topmasligi kerak edi.

Bo‘lim 2.17.

§ 17

🇫🇷🧐 Tahlil Idrok va unga bog'liq narsalar mexanik sabablar bilan izohlab bo'lmaydi, ya'ni shakllar va harakatlar orqali. Tafakkur qiladigan, his qiladigan va idrok etadigan tuzilishga ega bo'lgan Mashina bor deb tasavvur qilsak ham; uni o'z nisbatlarini saqlab kattalashtirib, tegirmonga kirgandek uning ichiga kirish mumkin. Va bu holda, uning ichini tekshirganda, faqat bir-birini itaradigan qismlarni topamiz, hech qachon idrokni izohlash uchun hech narsa topolmaymiz. Shunday qilib, uni soddagina moddada izlash kerak, aralashmada yoki mashinada emas. Shuningdek, soddagina moddada faqat shuni topish mumkin, ya'ni idroklar va ularning o'zgarishlari. Shunchaki shunda ham barcha soddagina moddalarning ichki harakatlari mavjud bo'lishi mumkin (Pref. ***, 2 b⁵).

Bo‘lim 2.18.

§ 18

🇫🇷🧐 Tahlil Barcha soddagina moddalarga yoki yaratilgan Monadlarga Entelexiya nomini berish mumkin, chunki ular o'zida ma'lum bir mukammallikka ega (échousi to entelés), o'z-o'zini ta'minlaydigan (autarkeia) kuchga ega bo'lib, bu ularni o'zlarining ichki harakatlari manbalari va go'yo jismonsiz avtomatlarga aylantiradi (§ 87).

Bo‘lim 2.19.

§ 19

🇫🇷🧐 Tahlil Agar biz Ruh deb idrok va intilishga ega bo'lgan har qanday narsani atashni istasak, barcha soddagina moddalar yoki yaratilgan Monadalar Ruh deb atalishi mumkin; lekin his-tuyg'u oddiy idrokdan ko'ra ko'proq narsa ekanligi sababli, men Monadalar va entelexiyalar umumiy nomi faqat asosiy idrokka ega bo'lgan soddagina moddalar uchun yetarli degan fikrga qo'shilaman; va Ruhlar deb ataladiganlar faqat idroklari aniqroq va xotira bilan birga bo'lganlardir.

Bo‘lim 2.20.

§ 20

🇫🇷🧐 Tahlil Chunki biz o'zimizda hech narsani eslamaydigan va hech qanday aniq idrok sezmaydigan holatni tajriba qilamiz; masalan, hushimizdan ketganimizda yoki tushsiz chuqur uyquda bo'lganimizda. Bu holatda ruh soddagina Monadadan sezilarli darajada farq qilmaydi; lekin bu holat doimiy emasligi va u undan chiqib ketganligi sababli, u qo'shimcha narsadir (§ 64).

Bo‘lim 2.21.

§ 21

🇫🇷🧐 Tahlil Va bundan soddagina modda hech qanday idroksiz ekanligi kelib chiqmaydi. Bu yuqoridagi sabablar tufayli ham mumkin emas; chunki u yo'q bo'lib ketolmaydi, shuningdek u o'zining idroki bo'lgan hech qanday ta'sirsiz ham mavjud bo'la olmaydi: lekin ko'p miqdordagi kichik idroklar bo'lganda, ular orasida hech narsa ajralib turmasa, biz es-hushimizni yo'qotamiz; masalan, bir xil yo'nalishda doimiy ravishda aylanganda, bosh aylanishi keladi va bu bizni hushimizdan ketkazishi mumkin va hech narsani ajrata olmaymiz. Va o'lim hayvonlarni vaqtincha bu holatga keltirishi mumkin.

Bo‘lim 2.22.

§ 22

🇫🇷🧐 Tahlil Va har qanday soddagina moddaning hozirgi holati tabiiy ravishda uning oldingi holatining davomi bo'lib, hozirgi zamon kelajakni o'zida saqlaydi (§ 360);

Bo‘lim 2.23.

§ 23

🇫🇷🧐 Tahlil Shuning uchun, es-hushsizlikdan uyg'onganimizda o'z idroklarimizdan ongimizda bo'lishimiz kerak, ularni ilgari sezgan bo'lishimiz kerak, garchi ularning ongimizda bo'lmagan bo'lsa ham; chunki idrok tabiiy ravishda faqat boshqa idrokdan kelib chiqishi mumkin, xuddi harakat faqat harakatdan kelib chiqishi mumkinligi kabi (§ 401-403).

Bo‘lim 2.24.

§ 24

🇫🇷🧐 Tahlil Shundan ko'rinadiki, agar biz idroklarimizda hech qanday ajralib turarli va go'yo baland yoki yuqori lazzatli narsa bo'lmasa, biz doimo es-hushsiz bo'lar edik. Va bu yalang'och Monadalarning holatidir.

Bo‘lim 2.25.

§ 25

🇫🇷🧐 Tahlil Shuningdek, biz ko'ramizki, Tabiat hayvonlarga yuqori idroklar bergan, chunki u ularga bir nechta nur nurlarini yoki havo to'lqinlarini to'plash uchun organlar taqdim etgan, ularning birlashishi orqali ular samaraliroq bo'ladi. Hid, ta'm va tegishda ham shunga o'xshash narsa bor, va ehtimol bizga noma'lum bo'lgan boshqa ko'p sezgilarda ham. Va men tez orada ruhda nima bo'layotgani organlarda nima bo'layotganini qanday aks ettirayotganini tushuntiraman.

Bo‘lim 2.26.

§ 26

🇫🇷🧐 Tahlil Xotira ruhlarga aqlni taqlid qiladigan, lekin undan farq qilishi kerak bo'lgan bir turdagi ketma-ketlik ta'minlaydi. Biz hayvonlarni ko'ramiz, ular oldin o'xshash idrokka ega bo'lgan narsani sezganda, xotira tasviri orqali oldingi idrokda nima bog'langanligini kutishadi va o'sha paytdagi his-tuyg'ularga moyil bo'lishadi. Masalan: itlarga tayoq ko'rsatilganda, ular uning keltirgan og'riqni eslab, viyillashadi va qochishadi (Prélim.⁶, § 65).

Bo‘lim 2.27.

§ 27

🇫🇷🧐 Tahlil Va ularni hayratga soladigan va hayajonlantiruvchi kuchli tasavvur oldingi idroklarning kattaligi yoki ko'pligidan kelib chiqadi. Chunki ko'pincha kuchli taassurot uzoq odat yoki takrorlangan ko'plab o'rta idroklarning ta'sirini bir zumda yuzaga keltiradi.

Bo‘lim 2.28.

§ 28

🇫🇷🧐 Tahlil Odamlar hayvonlar kabi harakat qiladilar, chunki ularning idrok ketma-ketligi faqat xotira printsipi orqali amalga oshiriladi; nazariyasiz amaliyot bilan shug'ullanadigan empirik shifokorlarga o'xshab. Bizning harakatlarimizning uchdan bir qismida biz faqat empirikmiz. Masalan, ertaga kunduz bo'lishini kutganda, empirik harakat qilamiz, chunki bu hozirgacha har doim shunday bo'lgan. Faqat astronom buni aql bilan baholaydi.

Bo‘lim 2.29.

§ 29

🇫🇷🧐 Tahlil Lekin zamonaviy va abadiy haqiqatlarni bilish bizni oddiy hayvonlardan ajratib turadi va bizga Aql va fanlarni beradi; o'zimizni va Xudoni bilishga ko'tarilishimizga sabab bo'ladi. Va bu bizda aqlli ruh yoki Ruh deb ataladi.

Bo‘lim 2.30.

§ 30

🇫🇷🧐 Tahlil Zaruriy haqiqatlarni bilish va ularning abstraksiyalari orqali biz refleksiv harakatlarga ko'tarilamiz, bu bizga "men" deb ataladigan narsa haqida o'ylashga va o'zimizda nima borligini ko'rib chiqishga undaydi: va shu tarzda o'zimiz haqida o'ylab, biz Mavjudlik, Substansiya, oddiy va murakkab, moddiy bo'lmagan va hatto Xudoning o'zi haqida o'ylaymiz; o'zimizda cheklangan narsa Unda cheksiz ekanligini tushunib. Va bu refleksiv harakatlar muhokamalarimizning asosiy mavzularini ta'minlaydi (Teod., Kirish *, 4, a⁷)

Bo‘lim 2.31.

§ 31

🇫🇷🧐 Tahlil Va bundan oddiy substansiya hech qanday idroksiz ekanligi kelib chiqmaydi. Bizning muhokamalarimiz ikki buyuk prinsipga asoslanadi: ziddiyat prinsipi, uning kuchi bilan biz o'z ichiga ziddiyat oladigan narsani yolg'on deb topamiz, va yolg'onning qarama-qarshisi yoki unga zid bo'lgan narsani haqiqat deb topamiz (§ 44, § 196).

Bo‘lim 2.32.

§ 32

🇫🇷🧐 Tahlil Va yetarli sabab prinsipi, uning kuchi bilan biz shuni ko'rib chiqamizki, hech qanday fakt haqiqat yoki mavjud, hech qanday haqiqiy bayonot, nima uchun u shunday va boshqacha emasligi uchun yetarli sabab bo'lmaganda topilishi mumkin emas. Garchi bu sabablar ko'pincha bizga ma'lum bo'lmasa ham (§ 44, § 196).

Bo‘lim 2.33.

§ 33

🇫🇷🧐 Tahlil Shuningdek, haqiqatning ikki turi mavjud: Muhokama haqiqatlari va Fakt haqiqatlari. Muhokama haqiqatlari zaruridir va ularning qarama-qarshisi mumkin emas, Fakt haqiqatlari esa tasodifiy va ularning qarama-qarshisi mumkin. Haqiqat zarur bo'lganda, biz uning sababini analiz orqali topishimiz mumkin, uni oddiyroq tushunchalar va haqiqatlarga ajratib, ibtidoiy (primitiv)larga yetguncha (§ 170, 174, 189, § 280-282, § 367. Qisqartma e't. 3).

Bo‘lim 2.34.

§ 34

🇫🇷🧐 Tahlil Matematiklarda shunday bo'lib, spekulyativ teoremalar va amaliy qonunlar analiz orqali Ta'riflar, Aksiomalar va Talablarga qisqartiriladi.

Bo‘lim 2.35.

§ 35

🇫🇷🧐 Tahlil Va nihoyat, ta'rifi berilishi mumkin bo'lmagan oddiy tushunchalar mavjud; shuningdek, aksiomalar va talablar, yoki qisqasi, ibtidoiy prinsiplar mavjud, ular isbotlanishi mumkin emas va shuningga muhtoj ham emas; va bu identik bayonotlardir, ularning qarama-qarshi tomoni aniq ziddiyatni o'z ichiga oladi (§ 36, 37, 44, 45, 49, 52, 121-122, 337, 340-344).

Bo‘lim 2.36.

§ 36

🇫🇷🧐 Tahlil Lekin yetarli sabab tasodifiy yoki fakt haqiqatlarida ham topilishi kerak, ya'ni, mavjudotlar olamiga tarqalgan narsalar ketma-ketligida; bu erda alohida sabablarga ajratish cheksiz tafsilotlarga olib borishi mumkin, chunki Tabiat narsalarining juda katta xilma-xilligi va tanalarning cheksiz bo'linishi tufayli. Mening hozirgi yozishimning samarali sababiga kiruvchi hozirgi va o'tmishdagi shakl va harakatlarning cheksizligi mavjud; va mening ruhimning hozirgi va o'tmishdagi cheksiz mayiliklari va holatlari yakuniy sababga kiradi.

Bo‘lim 2.37.

§ 37

🇫🇷🧐 Tahlil Va bu tafsilot faqat boshqa oldingi tasodifiylarni yoki batafsilroq narsalarni o'z ichiga olganligi sababli, ularning har biri o'z sababini topish uchun shunga o'xshash analizga muhtoj bo'ladi, biz biror joyga yetmaymiz: va yetarli yoki yakuniy sabab bu tasodifiylik tafsilotlari ketma-ketligi yoki zanjiri tashqarisida bo'lishi kerak, u qanchalik cheksiz bo'lishidan qat'iy nazar.

Bo‘lim 2.38.

§ 38

🇫🇷🧐 Tahlil Va shunday qilib, narsalarning yakuniy sababi zaruriy substansiyada bo'lishi kerak, unda o'zgarishlarning tafsiloti faqat yuqori darajada, manbadagi kabi mavjud: va bu biz Xudo deb ataydigan narsadir (§ 7).

Bo‘lim 2.39.

§ 39

🇫🇷🧐 Tahlil Va bu substansiya butun bu tafsilotning yetarli sababi bo'lganligi sababli, u ham hamma narsa bilan bog'liq; faqat bitta Xudo bor va bu Xudo yetarli.

Bo‘lim 2.40.

§ 40

🇫🇷🧐 Tahlil Shuni ham baholash mumkinki, bu eng yuqori substansiya, yagona, universal va zaruriy, o'zidan mustaqil hech narsa bo'lmagan, va mavjud bo'lish mumkin bo'lgan narsaning oddiy davomi bo'lganligi sababli, cheklovlarga chidamli bo'lishi kerak va mumkin bo'lgan barcha haqiqatni o'z ichiga olishi kerak.

Bo‘lim 2.41.

§ 41

🇫🇷🧐 Tahlil Bundan shu kelib chiqadiki Xudo mutlaq mukammaldir; mukammallik faqat aniq olingan ijobiy haqiqatning kattaligi bo'lib, chegaralari bor narsalardagi cheklovlarni chetga chiqaradi. Va chegaralar bo'lmagan joyda, ya'ni Xudoda, mukammallik mutlaq cheksizdir (§ 22, Kirish *, 4 a).

Bo‘lim 2.42.

§ 42

🇫🇷🧐 Tahlil Shundan ham kelib chiqadiki, mavjudotlar o'z mukammalliklarini Xudoning ta'siridan oladilar, lekin ularning nozukliklari o'z tabiatlaridan kelib chiqadi, ular cheksiz bo'la olmaydi. Chunki ular Xudodan shu bilan ajralib turadi. Mavjudotlarning bu ibtidoiy nozukligi tanalarning tabiiy inertligida kuzatiladi (§ 20, 27-30, 153, 167, 377 va keyingilar).

Bo‘lim 2.43.

§ 43

🇫🇷🧐 Tahlil Shuningdek, haqiqat shundaki, Xudoda nafaqat mavjudotlarning manbai, balki mohiyatlarning ham manbai bor, ular haqiqiy boʻlgani uchun yoki imkoniyatda haqiqiy boʻlgan narsalarda. Buning sababi shundaki, Xudoning aqli abadiy haqiqatlarning sohasi yoki ular bogʻliq boʻlgan gʻoyalardir va U boʻlmasa, imkoniyatlarda hech qanday haqiqiy narsa boʻlmas edi, nafaqat hech qanday mavjud boʻlgan narsa, balki hech qanday mumkin boʻlgan narsa ham boʻlmas edi (§ 20).

Bo‘lim 2.44.

§ 44

🇫🇷🧐 Tahlil Chunki agar mohiyatlar yoki imkoniyatlarda haqiqat boʻlsa, yoki abadiy haqiqatlarda boʻlsa, bu haqiqat mavjud va amaldagi biror narsaga asoslangan boʻlishi kerak; va shuning uchun Zaruriy Mavjudning mavjudligida, unda mohiyat mavjudlikni oʻz ichiga oladi, yoki unda faqat mumkin boʻlishi amalga oshishi uchun etarli (§ 184-189, 335).

Bo‘lim 2.45.

§ 45

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, faqat Xudo (yoki Zaruriy Mavjud) bu imtiyozga ega: agar u mumkin boʻlsa, u mavjud boʻlishi kerak. Va hech qanday chegaralarni, inkorni va shuning uchun hech qanday ziddiyatni oʻz ichiga olmayan narsaning imkoniyatiga hech narsa toʻsqinlik qila olmaygani uchun, bu Xudoning mavjudligini a priori bilish uchun etarlidir. Biz buni abadiy haqiqatlarning haqiqiyligi orqali ham isbotladik. Ammo biz buni hozir a posteriori ham isbotladik, chunki tasodifiy mavjudotlar mavjud, ularning oxirgi yoki etarli sababi faqat Zaruriy Mavjudda boʻlishi mumkin, u oʻz mavjudligining sababini oʻzida saqlaydi.

Bo‘lim 2.46.

§ 46

🇫🇷🧐 Tahlil Biroq, baʼzilar bilan birga tasavvur qilish kerak emaski, abadiy haqiqatlar Xudoga bogʻliq boʻlgani uchun, ixtiyoriy va Uning irodasiga bogʻliq, Dekart buni qabul qilganga oʻxshaydi va keyin janob Puare. Bu faqat tasodifiy haqiqatlar uchun toʻgʻri boʻlib, ularning prinsipi moslik yoki eng yaxshining tanlovidir; zarruriy haqiqatlar esa faqat Uning aqliga bogʻliq va uning ichki obyektidir (§ 180-184, 185, 335, 351, 380).

Bo‘lim 2.47.

§ 47

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, faqat Xudo birlamchi birlikdir, yoki oddiy asl modda, undan barcha yaratilgan yoki hosil boʻlgan Monadalar ishlab chiqariladi va, aytgandek, payt-payt bilan Xudolikning Uzluksiz Yorugʻlik Chaqishlari orqali tugʻiladi, ular yaratilganning qabul qilish qobiliyati bilan cheklangan, uning cheklangan boʻlishi muhimdir (§ 382-391, 398, 395).

Bo‘lim 2.48.

§ 48

🇫🇷🧐 Tahlil Xudoda Kuch bor, bu hamma narsaning manbai, keyin gʻoyalarning tafsilotlarini oʻz ichiga olgan Bilim, va nihoyat eng yaxshi prinsipiga koʻra oʻzgarishlar yoki ishlab chiqarishlarni amalga oshiradigan Iroda (§ 7,149-150). Va bu yaratilgan monadalarda subyekt yoki asosni tashkil etadigan narsaga, idrok etish qobiliyati va istak qobiliyatiga toʻgʻri keladi. Ammo Xudoda bu sifatlar mutlaqo cheksiz yoki mukammaldir; Yaratilgan Monadalarda yoki entelexiyalarda (yoki perfectihabies, Germolay Barbar bu soʻzni shunday tarjima qilgan) ular faqat mukammallik darajasiga qarab taqlidlaridir (§ 87).

Bo‘lim 2.49.

§ 49

🇫🇷🧐 Tahlil Yaratilgan tashqarida harakat qiladi deb aytiladi, chunki u mukammallikka ega, va boshqasidan ehtiros chekadi, chunki u nomukammal. Shunday qilib, harakat Monadaga uning aniq idroklari borligi sababli, va ehtiros uning chalkash idroklari borligi sababli yuklanadi (§ 32, 66, 386).

Bo‘lim 2.50.

§ 50

🇫🇷🧐 Tahlil Va bir yaratilgan boshqasiga qaraganda koʻproq mukammal, chunki unda boshqasida boʻlayotgan narsalarning a priori sababini beradigan narsa topiladi va shu orqali u boshqasiga taʼsir qiladi deyiladi.

Bo‘lim 2.51.

§ 51

🇫🇷🧐 Tahlil Lekin oddiy moddalarda bu faqat bir monadaning boshqasiga gʻoyaviy taʼsiri, uning samarasi faqat Xudoning aralashuvi orqali boʻlishi mumkin, chunki Xudoning gʻoyalarida bir monada haqli ravishda, Xudo boshqalarini narsalarning boshidan tartibga solayotganda, unga eʼtibor berishini soʻraydi. Chunki Yaratilgan Monada boshqasining ichki qismiga jismoniy taʼsir koʻrsata olmaydi, shuning uchun birining boshqasiga bogʻliq boʻlishi faqat shu yoʻl orqali mumkin (§ 9, 54, 65-66, 201. Qisqartirilgan eʼtiroz 3).

Bo‘lim 2.52.

§ 52

🇫🇷🧐 Tahlil Va shu orqali, yaratilganlar orasida harakatlar va ehtiroslar oʻzaro boʻladi. Chunki Xudo ikkita oddiy moddani solishtirganda, har birida boshqasiga moslashtirishga majbur qiladigan sabablarni topadi; va shuning uchun maʼlum jihatlarda faol boʻlgan narsa, boshqa nuqtai nazardan passiv boʻladi: faol shunchaki, unda aniq bilinadigan narsa boshqasida boʻlayotgan narsaning sababini beradi; va passiv shunchaki, unda boʻlayotgan narsaning sababi boshqasida aniq bilinadigan narsada topiladi (§ 66).

Bo‘lim 2.53.

§ 53

🇫🇷🧐 Tahlil Endi, Xudoning Gʻoyalarida cheksiz koʻp mumkin boʻlgan dunyolar borligi va faqat bittasi mavjud boʻlishi mumkinligi sababli, Xudoning tanlovi uchun etarli sabab boʻlishi kerak, bu Uni birini boshqasiga nisbatan tanlashga undaydi (§ 8, 10, 44, 173, 196 va keyingi, 225, 414-416).

Bo‘lim 2.54.

§ 54

🇫🇷🧐 Tahlil Va bu sabab faqat moslikda yoki bu dunyolar oʻz ichiga olgan mukammallik darajalarida topilishi mumkin; har bir mumkin boʻlgan narsa oʻz ichiga olgan mukammallik darajasiga qarab mavjud boʻlish huquqiga daʼvogar (§ 74, 167, 350, 201, 130, 352, 345 va keyingi, 354).

Bo‘lim 2.55.

§ 55

🇫🇷🧐 Tahlil Va bu eng yaxshining mavjudligining sababidir: donolik uni Xudoga tanitadi, yaxshilik uni tanlashga undaydi va qudrat uni amalga oshiradi (§ 8,7, 80, 84, 119, 204, 206, 208. Qisqartma e't. 1, e't. 8).

Bo‘lim 2.56.

§ 56

🇫🇷🧐 Tahlil Shu bog'liqlik yoki moslashuv tufayli har bir soddaviy modda boshqa barcha moddalarni ifodalovchi munosabatlarga ega bo'lib, shu bilan u koinotning tirik va abadiy oynasidir (§ 130,360).

Bo‘lim 2.57.

§ 57

🇫🇷🧐 Tahlil Xuddi bir shaharni turli tomondan ko'rish uning butunlay boshqacha ko'rinishini bergani kabi, cheksiz ko'p soddaviy moddalar tufayli ko'plab turli koinotlar mavjud bo'lib, ular aslida har bir Monadaning o'ziga xos nuqtai nazaridan ko'rinadigan yagona koinotning perspektivalari hisoblanadi.

Bo‘lim 2.58.

§ 58

🇫🇷🧐 Tahlil Bu imkon qadar ko'p xilma-xillikni, lekin eng yuqori tartib bilan ta'minlash usuli hisoblanadi, ya'ni bu imkon qadar ko'p kamolotga erishish yo'lidir (§ 120, 124, 241 va b., 214, 243, 275).

Bo‘lim 2.59.

§ 59

🇫🇷🧐 Tahlil Aynan shu gipoteza (men isbotlangan deb aytishga jur'at etaman) Xudoning buyukligini to'g'ri ulug'laydi: buni Janob Bayl o'z lug'atida (Rorarius maqolasi) e'tiroz bildirganida tan oldi, hatto u men Xudoga imkonsiz darajada ko'p narsa berganimga ishonishga moyil edi. Lekin u universal uyg'unlikning - har bir modda o'zidagi munosabatlar orqali boshqalarni aniq ifodalashi - nega imkonsiz ekanligi haqda hech qanday sabab keltira olmadi.

Bo‘lim 2.60.

§ 60

🇫🇷🧐 Tahlil Bundan tashqari, men aytib o'tganlardan narsalar boshqacha bo'lishi mumkin emasligining a priori sabablari ko'rinadi. Chunki Xudo hamma narsani tartibga solayotganda har bir qismga, xususan har bir monadaga e'tibor beradi, ularning ifodaviy tabiati tufayli hech narsa ularni faqat narsalarning bir qismini ifodalash bilan cheklay olmaydi; garchi bu ifoda butun koinotning tafsilotlarida chalkash bo'lsa ham, faqat narsalarning kichik bir qismida, ya'ni har bir Monadaga nisbatan eng yaqin yoki eng kattalarida aniq bo'lishi mumkin; aks holda har bir monada Xudolik bo'lar edi. Monadalarning cheklanishi ob'ektda emas, balki ob'ekt haqidagi bilimning modifikatsiyasidadir. Ular hammasi chalkash tarzda cheksizlikka, butunga intiladi; lekin ular aniq idrok darajalari bilan cheklanadi va farqlanadi.

Bo‘lim 2.61.

§ 61

🇫🇷🧐 Tahlil Sodda moddalar ham bu jihatdan murakkab moddalarga mos keladi. Chunki hamma narsa to'la, bu barcha materiyani bog'lab qo'yadi va to'liqlik har qanday harakat uzoqdagi jismlarga masofaga qarab ta'sir ko'rsatadi, shuning uchun har bir jism nafaqat unga tegadiganlar tomonidan ta'sirlanadi va ularga sodir bo'layotgan narsalarni qandaydir darajada his qiladi, balki ular orqali bevosita tegadigan birinchi jismlardan ham ta'sirlanadi: shundan kelib chiqadiki, bu aloqa qancha uzoq bo'lishidan qat'iy nazar davom etadi. Binobarin, har bir jism koinotda sodir bo'layotgan hamma narsani his qiladi; shu qadar ko'pki, hamma narsani ko'ruvchi kishi har birida hamma joyda nima sodir bo'layotganini, hatto nima bo'lganini yoki bo'ladiganini ham o'qishi mumkin; hozirda uzoqda bo'layotgan narsalarni ham vaqt ham joy jihatidan kuzatib: sumpnoia panta (hammasi bog'liq), degan edi Hippokrat. Lekin biror Ruh o'zida faqat aniq ifodalangan narsalarni o'qiy oladi, u o'zining cheksiz bo'g'inlarini bir zumda ocholmaydi.

Bo‘lim 2.62.

§ 62

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, har bir yaratilgan monada butun koinotni ifodalasa ham, u o'ziga alohida ta'sir etadigan va uning entelehiyasi bo'lgan tanani aniqroq ifodalaydi: va bu tana to'liqlikdagi barcha materiyaning bog'liqligi orqali butun koinotni ifodalagani uchun, ruh ham bu tanani ifodalash orqali butun koinotni ifodalaydi, bu unga o'ziga xos tarzda tegishli (§ 400).

Bo‘lim 2.63.

§ 63

🇫🇷🧐 Tahlil Bir Monadaga tegishli bo'lgan tana, uning entelehiyasi yoki Ruhi bilan birga tirik mavjudot deb ataladigan narsani tashkil qiladi, ruh bilan birga esa hayvon deb ataladi. Tirik mavjudot yoki hayvon tanasi har doim organikdir; chunki har bir Monada o'z uslubida koinotning oynasi bo'lib, koinot mukammal tartibda boshqarilganligi sababli, ifodovchida, ya'ni ruhning idrokida va shuning uchun tanada ham tartib bo'lishi kerak, unga ko'ra koinot ifodalanadi (§ 403).

Bo‘lim 2.64.

§ 64

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, tirik mavjudotning har qanday organik tanasi bir turdagi ilohiy mashina yoki tabiiy avtomat bo'lib, barcha sun'iy avtomatlarni cheksiz ustun keladi. Chunki inson san'ati bilan qilingan mashina o'zining har bir qismida mashina emas. Masalan: jez g'ildirak tishining qismlari yoki parchalari biz uchun endi sun'iy narsa emas va g'ildirak mo'ljallangan foydalanishga nisbatan mashinani anglatadigan hech narsaga ega emas. Lekin tabiatning mashinalari, ya'ni tirik jismlar, o'zining eng mayda qismlarida ham, cheksizgacha mashinalardir. Bu tabiat va san'at, ya'ni Ilohiy san'at va biznikining o'rtasidagi farqni tashkil qiladi (§ 134, 146, 194, 483).

Bo‘lim 2.65.

§ 65

🇫🇷🧐 Tahlil Tabiat muallifi bu ilohiy va haddan tashqari ajoyib hiylani amalga oshira oldi, chunki materiyaning har bir qismi nafaqat qadimgi olimlar tan olganidek cheksiz boʻlinadi, balki oxirigacha boʻlinadi, har bir qism yana qismlarga boʻlinadi va ularda oʻz harakati mavjud, aks holda materiyaning har bir qismi butun olamni ifodalab boʻlmas edi (Prelim. [Muvofiqlik haqida munozara], § 70. Teod., §195).

Bo‘lim 2.66.

§ 66

🇫🇷🧐 Tahlil Shundan koʻrinadiki, materiyaning eng kichik qismida ham mavjudotlar olami, hayotli narsalar, hayvonlar, entelechialar, ruhlar mavjud.

Bo‘lim 2.67.

§ 67

🇫🇷🧐 Tahlil Materiyaning har bir qismini oʻsimliklar bilan toʻla bogʻ yoki baliklar bilan toʻla havza deb tasavvur qilish mumkin. Lekin oʻsimlikning har bir novdasi, hayvonning har bir aʼzosi, uning suyuqliklarining har bir tomchisi yana shunday bogʻ yoki havzadir.

Bo‘lim 2.68.

§ 68

🇫🇷🧐 Tahlil Bogʻdagi oʻsimliklar orasidagi tuproq va havo yoki havzadagi baliqlar orasidagi suv oʻsimlik ham emas, baliq ham emas; lekin ular ham hali ham bunday narsalarni oʻz ichiga oladi, lekin koʻpincha bizga sezilmas darajada nozik.

Bo‘lim 2.69.

§ 69

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, olamda hech qanday qoʻriqlanmagan, hosilsiz, oʻlik narsa yoʻq, xaos yoʻq, faqat tashqi koʻrinishdagina chalkashlik; xuddi masofadan havzani koʻrayotganda, havzadagi baliqlarning adashgan harakati va gʻujgʻonligini koʻrish, lekin baliqlarning oʻzlarini ajrata olmaslik kabi.

Bo‘lim 2.70.

§ 70

🇫🇷🧐 Tahlil Shundan koʻrinadiki, har bir tirik tananing ustun entelechiasi bor boʻlib, u hayvonda ruhdir; lekin bu tirik tananing aʼzolari boshqa tirik narsalar, oʻsimliklar, hayvonlar bilan toʻla boʻlib, ularning har biri oʻz entelechiasi yoki ustun ruhiga ega.

Bo‘lim 2.71.

§ 71

🇫🇷🧐 Tahlil Lekin, baʼzi odamlar mening fikrimni notoʻgʻri tushunganidek, har bir ruh uchun doimiy maxsus materiya massasi yoki qismi bor deb tasavvur qilish kerak emas, va shuning uchun u abadiy oʻziga xizmat qiladigan boshqa pastroq tirik narsalarga ega. Chunki barcha tanalar daryolar kabi doimiy oqimda; va qismlar doimiy ravishda ularga kiradi va chiqadi.

Bo‘lim 2.72.

§ 72

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, ruh tanani asta-sekin va bosqichma-bosqich oʻzgartiradi, shuning uchun u hech qachon bir zumda barcha organlaridan mahrum boʻlmaydi; va hayvonlarda koʻpincha metamorfoz boʻladi, lekin hech qachon metempsixoz yoki ruhlarning koʻchishi boʻlmaydi: mutlaqo ajralgan ruhlar ham yoʻq, tansiz jinlar ham yoʻq. Faqat Xudo bundan butunlay ajralgan.

Bo‘lim 2.73.

§ 73

🇫🇷🧐 Tahlil Shuningdek, hech qachon toʻliq tugʻilish yoʻq, ruhning ajralishi bilan qatʼiy maʼnoda mukammal oʻlim yoʻqligi ham shundan kelib chiqadi. Biz Tugʻilish deb ataydigan narsa rivojlanish va oʻsishdir; biz oʻlim deb ataydigan narsa esa qoplanish va kamayishdir.

Bo‘lim 2.74.

§ 74

🇫🇷🧐 Tahlil Faylasuflar shakllar, entelechialar yoki Ruhlarning kelib chiqishi haqida juda hayron boʻlishgan; ammo bugungi kunda, oʻsimliklar, hashoratlar va hayvonlar ustida olib borilgan aniq tadqiqotlar natijasida, tabiatning organik tanalari hech qachon xaos yoki chirishdan hosil boʻlmasligi, balki doimo urugʻlardan kelib chiqishi, ularda, shubhasiz, qandaydir oldindan shakllanish boʻlganligi aniqlandi; va nafaqat organik tananing, balki shu tanadagi ruhning, qisqasi, hayvonning oʻzining ham konsepsiyadan oldin allaqachon mavjudligi, konsepsiya orqali esa bu hayvon boshqa turdagi hayvonga aylanish uchun faqat katta transformatsiyaga tayyorlanganligi qaror qilindi.

Bo‘lim 2.75.

§ 75

🇫🇷🧐 Tahlil Konsepsiya orqali eng katta hayvonlar darajasiga koʻtariladigan baʼzi hayvonlar spermatik deb atalishi mumkin; lekin ular ichida oʻz turlarida qoladiganlar, yaʼni aksariyati, katta hayvonlar kabi tugʻiladi, koʻpayadi va yoʻq qilinadi, va faqat tanlangan ozgina guruh kattaroq sahnaga chiqadi.

Bo‘lim 2.76.

§ 76

🇫🇷🧐 Tahlil Lekin bu haqiqatning yarmi edi: shuning uchun men qaror qildimki, agar hayvon hech qachon tabiiy ravishda boshlanmasa, u tabiiy ravishda tugamaydi ham; va nafaqat tugʻilish boʻlmaydi, balki mutlaq yoʻq qilish ham boʻlmaydi, qatʼiy maʼnoda oʻlim ham boʻlmaydi. Va bu a posteriori qilingan va tajribalardan olingan mulohazalar yuqorida keltirilgan mening a priori asoslangan prinsiplarim bilan mukammal uygʻun.

Bo‘lim 2.77.

§ 77

🇫🇷🧐 Tahlil Shunday qilib, aytish mumkinki, nafaqat ruh (yoʻq boʻlmas olamning oynasi) yoʻq boʻlib ketmaydi, balki hayvonning oʻzi ham, garchi uning mexanizmi koʻpincha qisman yoʻqolsa ham va organik qobigʻini tashlasa ham yoki olgan boʻlsa ham.

Bo‘lim 2.78.

§ 78

🇫🇷🧐 Tahlil Bu prinsiplar menga ruh va organik tananing birligi yoki uygʻunligini tabiiy ravishda tushuntirish imkonini berdi. Ruh oʻz qonunlariga, tana esa oʻz qonunlariga amal qiladi; va ular bir xil olamning koʻrinishlari boʻlgani uchun, barcha moddalar orasidagi oldindan belgilangan uygʻunlik kuchi bilan uchrashadilar.

Bo‘lim 2.79.

§ 79

🇫🇷🧐 Tahlil Ruhlar maqsadiy sabablar qonunlariga boʻy sunadi, istaklar, maqsadlar va vositalar orqali. Tanalar samarali sabablar yoki harakatlar qonunlariga amal qiladi. Va ikkala podsholik, samarali sabablar va maqsadiy sabablar podsholiklari bir-biri bilan uygʻundir.

Bo‘lim 2.80.

§ 80

🇫🇷🧐 Tahlil Descartes тани олдики, руҳлар жисмларга куч бера олмас, чунки моддада доим бир хил миқдорда куч мавжуд. Бирок, у руҳ жисмларнинг йўналишини ўзгартира олади, деб ҳисоблаган. Лекин бу ўз даврида табиат қонунининг мавжудлигини билмаганидандир, бу қонун шунингдек моддада жами йўналишнинг сақланишини таъминлайди. Агар у буни пайқаганда, менинг Созланган мувофиқлик тизимига келиб қолар эди.

Bo‘lim 2.81.

§ 81

🇫🇷🧐 Tahlil Бу тизим жисмлар руҳлар бўлмагандек (имконсиздек) ҳаракат қилишига, руҳлар эса жисм бўлмагандек ҳаракат қилишига ва иккаласи бир-бирига таъсир қилаётгандек ҳаракат қилишига сабаб бўлади.

Bo‘lim 2.82.

§ 82

🇫🇷🧐 Tahlil Ақллар ёки ақлли руҳлар ҳақида, ҳар қандай тирик жонзотларда асосан бир хил нарса борлигини топсам-да (яъна жонзот ва руҳ фақат дунё билан бирга бошланади ва дунё билан бирга тугамаслигини айтганмиз), ақлли жонзотларда шунингдек махсуслик бор: уларнинг кичик сперма жонзотлари, фақат шундай бўлганларида, оддий ёки ҳиссий руҳларга эга. Лекин танланганлари, айтмоқчи бўлсак, амалий жисмоний шаклланиш орқали инсон табиатига етганида, уларнинг ҳиссий руҳлари акл даражасига кўтарилади ва Ақлларнинг имтиёзларига эга бўлади.

Bo‘lim 2.83.

§ 83

🇫🇷🧐 Tahlil Оддий руҳлар билан Ақллар ўртасидаги бошқа фарқлардан ташқари, яна шу бор: оддий руҳлар умуман яратилганлар оламининг тирик кўзгулари ёки суратларидир; ақллар эса Худонинг Ўзининг сурати ёки табиатнинг Ўз авторининг суратидир: коинот тизимини билиш ва унинг бир қисмини меъморлик намуналари орқали такрорлаш қобилиятига эта бўлиб, ҳар бир ақл ўз соҳасида кичик илоҳдекдир.

Bo‘lim 2.84.

§ 84

🇫🇷🧐 Tahlil Шу сабабли Ақллар Худо билан жамият қуриш имконига эта бўладилар. У улар учун нафақат ихтирочи ўз машинасига нисбатан (Худо бошқа махлуқотга нисбатан бўлганидек) балки шоҳ ўз подшоҳлигига ва ҳатто ота ўз фарзандларига бўлганидекдир.

Bo‘lim 2.85.

§ 85

🇫🇷🧐 Tahlil Шундан барча Ақлларнинг йиғилиши Худо Шаҳрини, яъна энг мукаммал монарх ҳукмронлигидаги энг мукаммал давлатни ташкил этади, деган хулосага келиш осон.

Bo‘lim 2.86.

§ 86

🇫🇷🧐 Tahlil Бу Худо Шаҳри, бу ҳақиқий жахонбоп монархия табиий дунё ичидаги Маънавий дунёдир ва Худо асарларидаги энг олий ва энг илоҳий нарсадир: Худо ҳақидаги шон-шарафи айнан шудадир, чунки агар Унинг улуғворлиги ва яхшилиги Ақллар томонидан билинмаса ва ҳайратланмаса, унда шон-шараф ҳам мавжуд бўлмас эди. Шунингдек, Унинг Яхшилиги айнан шу илоҳий Шаҳрга нисбатан кўзга ташланади, ҳолбуки Унинг донишлиги ва қудрати ҳамма ерда намoён.

Bo‘lim 2.87.

§ 87

🇫🇷🧐 Tahlil Илгари биз икки табиий подшоҳлик: Сабabлар ва Максадлар ўртасида мукаммал мувофиқлик ўрнатганимиздек, бу ерда яна бир мувофиқликни қайд этишимиз керак: Табиатнинг физик подшоҳлиги билан Иноятнинг маънавий подшоҳлиги ўртасида, яъна Худо коинот машинасининг Меъмори сифатида билан Худо илоҳий Ақллар Шаҳрининг Монархи сифатида ўртасида (§ 62, 74, 118, 248, 112, 130, 247).

Bo‘lim 2.88.

§ 88

🇫🇷🧐 Tahlil Бу Мувофиқлик нарсаларнинг ўзига-ҳоси Табиат йўллари орқали Иноятга олиб боришини таъминлайди. Мисол учун, бу глобус Ақллар ҳукмрони талаб қилган вақтда табиий йўллар билан барҳам топади ва тикланади; баъзилари учун жазо, бошқалари учун мукофот бўлиб (§ 18 ва кейингилар, 110, 244-245, 340).

Bo‘lim 2.89.

§ 89

🇫🇷🧐 Tahlil Яна айтиш мумкинки, Худо Меъмор сифатида ҳар нарсада Худо Қонун чиқарувчи сифатидани қондиради. Шу сабабли гуноҳлар табиат тартиби билан ўз жазоларини кўтармали; шунингдек нарсаларнинг механик тузилиши кучу билан; ва шунингдек гузал амаллар жисмларга нисбатан механик йўллар орқали ўз мукофотларини жалб қилади; гарчи бу ҳар доим дарҳол содир бўлиши шарт эмас.

Bo‘lim 2.90.

§ 90

🇫🇷🧐 Tahlil Нихоят, бу мукаммал бошқарув остида ҳеч қандай яхши амал мукофотсиз, ҳеч қандай ёмон амал жазосиз қолмас. Ҳамма нарса яхшиларнинг манфаати учун амалга ошади; яъна улуғ давлатда норози бўлмаганлар, ўз вазифасини бажариб, Такдирга ишонадиганлар ва керак бўлганидек барча яхшиликнинг муаллифига муҳаббат қиладиган ва уни такрорладиганлар, Унинг камолларини қарашдан лаззат оладиганлар - холис муҳаббатнинг табиатига кўра, севилганнинг бахтидан хурсанд бўладиганлар. Бу донишман ва фозил инсонларни ҳар қандай Худо иродаси деб фараз қилинган ёки олдиндан мавжуд бўлган нарсага интилишга олиб келади. Шу билан бирга, Худонинг махфий иродаси, кейинги ва қатъий иродаси билан амалга оширадиган нарсалар билан қаноатланиш керак. Шуни эътироф этиш керакки, агар коинот тартибини етарли даражада англай олсак, уни энг донишманларнинг орзуларидан ҳам устун эканини ва унингдан яхшироқ қилиш имкони бўлмаганини топамиз; нафақат умуман бўйича, балки шахсан биз учун ҳам, агар биз барча нарсанинг муаллифига керак бўлганидек боғланган бўлсак, нафақат бизнинг мавжудлигимизнинг Меъмори ва ишловчи сабаби сифатида, балки Ўстазимиз ва бизнинг иродамизнинг тўлиқ мақсади бўлиши керак бўлган ва фақат ўзи бизнинг бахтимизни таъминлай оладиган ниҳойий сабаб сифатида.

ТАМОМ

¹⁴ Édit. Erdm., p. 469.
¹⁵ Édit. Erdm., p. 469 b.

© 2025 Philosophical.Ventures Inc.

Nusxalar