The Monadology

∞ Infinite Monad Theory by philosopher Gottfried Wilhelm Leibniz.

परििचय

गोटफ्रााइड विल्हेम लाइब्निजद्वारा मोनााडोलोजी (१७१४)

सन् १७१४ मा, जर्मन दार््शनिक गोटफ्रााइड विल्हेम लाइब्निज ले ∞ अनन्त मोनाडहरू को एक सिद्धान्त प्रस्ताव गरे। मोनाडोलोजी (फ्रान्सेली: ला मोनाडोलोजी) लााइब्नििजका उनको पछिल्लो दार्शनिक कृतिहरू मध्ये सबैभन्दा प्रसिद्ध मध्येको एक हो। यो लगभग ९० अनुच्छेदमा सरल पदार्थहरू वा ∞ अनन्त मोनाडहरू को अधिभौतिकताको प्रस्तुत गर्ने एक संक्षिप्त ग्रन्थ हो।

सन् १७१२ देखि सेप्टेम्बर १७१४ सम्म भियनामा आफ्नो अन्तिम प्रवासका बेला, लााइब्नििजले फ्रान्सेली भाषामा दुुई संक्षिप्त ग्रन्थहरू लेखे जुन उनको दर्र्शनको संक्षिप्त प्रस्तुति को रूपमा अभिप्रेत थिए। उनको मृत्युपछि, सावोयका राजकुमार युजिन को लागि लेखिएको प्रिन्सिप्स डे ला नेचर एट डे ला ग्रेस फोन्डेस एन रेसन फ्रान्सेलीमा नेदरल्यान्ड्स मा प्रकाशित भयो। दार््शनिक क्रिस्टियान वुल्फ र सहयोगीहरूले दोस्रो ग्रन्थका जर्मन र ल्यााटिन अनुवादहरू प्रकाशित गरे जुन पछि मोनााडोलोजी को रूपमा चिनिन थालियो।

🔭 CosmicPhilosophy.org मा प्रकाशित पुस्तक मूल फ्रान्सेली पाठबााट २०२४/२०२५ को नवीनतम कृत्रिम सुुझाव प्रविधिहरू प्रयोग गरी ४२ भाषामा अनुवाद गरिएको थियो। नयाँ जर्मन र अङ्ग्रेजी अनुवादहरूको गुणस्तरले १७२० को मूल अनुवादहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ। धेरै भाषाहरूका लागि, यो प्रकाशन विश्वको पहिलो हो।

अध्याय 2.

मोनााडोलोजी

गटफ्राइड वि विल्हेम लााइबनििजद्वारा, १७१४

Principia philosophiæ seu theses in gratiam principis Eu-genii conscriptæ

अध्याय 2.1.

§ 1

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान मोनााड, जसको बारेमा हामी यहाँ कुरा गर्छौं, यो संयुक्त पदार्थहरूमा प्रवेश गर्र्ने एउटा सरल तत्त्व भन्दा अरु केही होइन; सरल, अर्थात कुनै भाग नभएको (थियोडिसी, § 10४)।

अध्याय 2.2.

§ 2

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र सरल तत्त्वहरू अवश्य अस्तित्वमा रहनुपर्र्छ, किनभने यौगिक छन्; किनकि यौगिक भनेको सरलहरूको ढििँडो वा aggregatum मात्र हो।

अध्याय 2.3.

§ 3

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान जहाँ कुनै भागहरू छैनन्, त्यहाँ न विस्तार, न आकृति, न सम्भावित वि विभाज्यता छ। यी मोनााडहरू प्रकृतिका वास्तविक अणुहरू हुन् र संक्षेपमा वस्तुहरूका तत्वहरू हुन्।

अध्याय 2.4.

§ 4

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यहाँ वििघटनको कुनै डर छैन, र कुनै पनि कल्पनीय तरिका छैन जसद्वारा एउटा सरल तत्त्व प्राकृतिक रूपमा नष्ट हुन सक्छ (§ ८९)।

अध्याय 2.5.

§ 5

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान उही कारणले गर्दा कुनै पनि प्राकृतिक तरिका छैन जसद्वारा एउटा सरल तत्त्व सुरु हुन सक्छ, किनकि यो संयोजनद्वारा बनााउन सकिंदैन।

अध्याय 2.6.

§ 6

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले भन्न सकिन्छ कि मोनाडहरू क्रमिक रूपमा सुरु वा समाप्त हुन सक्दैनन्, तिनीहरू केवल अचानक सुरु वा समाप्त हुन सक्छन् - तिनीहरू केवल सृष्टिद्वारा सुरु र विनाशद्वारा समाप्त हुन सक्छन्; जबकि यौगिक चीज भागहरूद्वारा सुरु वा समाप्त हुन्छ।

अध्याय 2.7.

§ 7

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान कुनै अन्य सृष्टिले कसरी मोनाड आन्तरिक रूपमा परिवर्तन वा परिवर्तित हुन सक्छ भन्ने कुरा पनि व्याख्या गर्ने कुनै तरिका छैन; किनभने त्यहाँ कुनै पनि स्थानान्तरण गर्न सकिदैन, न त त्यसभित्र कुनै आन्तरिक गति कल्पना गर्न सकिन्छ जसलाई उत्तेजित, निर्देशित, वृद्धि वा कम गर्र्न सकिन्छ; जसरी यो यौगिकहरूमा सम्भव छ, जहाँ भागहरूबीच परिवर्तनहरू हुन्छन्। मोनाडहरूसँग कुनै खिड्कीहरू छैनन्, जसबााट केही पनि भित्र वा बाहिर जान सक्छ। दुर्घटनाहरू त्याग्न सकिदैनन्, वा पदार्थहरूबाहिर घुम्न सक्दैनन्, जसरी स्कोलास्टिकहरूका संवेदनशील प्रजातििहरूले गर्थे। यसकारण न त पदार्थ, न त दुर्र्घटना बाहिरबााट मोनाडमा प्रवेश गर्न सक्छ।

अध्याय 2.8.

§ 8

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यद्यपि मोनाडहरूमा केही गुणहरू हुनुपर्र्छ, अन्यथा तिनीहरू अस्तित्वमा नै हुँदैनन्। र यदि सरल पदार्थहरू आफ्ना गुणहरूद्वारा फरक नहुुँदै भए, वस्तुहरूमा कुनै परिवर्तन महसुस गर्ने कुनै तरिका हुुँदैन थियो; किनभने यौगिकमा जे छ त्यो सरल घटकहरूबाट मात्र आउँछ; र गुणवििहीन मोनााडहरू एकअर्काबाट अभिन्न हुने थिए, किनभने तिनीहरू मात्रामा पनि फरक छैनन्: र यसैले पूर्णताको कल्पना गर्दा, प्रत्येक ठाउँले गतिमा सधैं त्यही प्राप्त गर्र्दछ जुन उसले पाएको थियो, र वस्तुहरूको एउटा अवस्था अर्कोबाट अभिन्न हुन्छ।

अध्याय 2.9.

§ 9

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान प्रत्येक मोनाड अरू सबैभन्दा फरक हुनुपर्र्छ। किनभने प्रकृतिमा कहिल्यै दुुई प्राणीहरू पूर्णतया एकजस्तो छैनन् जहाँ कुनै आन्तरिक भिन्नता वा आन्तरिक नामकरणमा आधारित भिन्नता फेला पार्न सकिदैन।

अध्याय 2.10.

§ 10

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान म यो पनि मान्छु कि हरेक सृष्टिकृत प्राणी परिवर्तनको अधीनमा छ, र त्यसैले सृष्टिकृत मोनाड पनि छ, र यो परिवर्तन प्रत्येकमा निरन्तर हुन्छ।

अध्याय 2.11.

§ 11

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान हामीले भनेकोबाट यो निष्कर्र्ष निकल्छ कि मोनााडहरूका प्राकृतिक परिवर्तनहरू आन्तरिक सिद्धान्तबााट उत्पन्न हुन्छन्, किनभना बाह्य कारकले यसको भित्र प्रभाव पार्न सक्दैन (§ ३९६, § ९००)।

अध्याय 2.12.

§ 12

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर परिवर्तनको सिद्धान्त बाहेक त्यहाँ परिवर्तन हुुँदै गरेको वि विषयको विवरण पनि हुनुपर्र्छ, जसले सरल पदार्थहरूको विशिष्टता र विविधता बनााउँछ।

अध्याय 2.13.

§ 13

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो विवरणले एकतामा बहुलता समेट्नुपर्र्छ, वा सरलमा। किनभने हरेक प्राकृतिक परिवर्तन चरणबद्ध रूपमा हुुँदै जान्छ, केही परिवर्तन हुन्छ र केही कायम रहन्छ; र त्यसैले सरल पदार्थमा भावनाहरू र सम्बन्धहरूको बहुलता हुनुपर्छ, यद्यपि त्यहाँ कुनै भागहरू छैनन्।

अध्याय 2.14.

§ 14

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान क्षणिक अवस्था, जसले एकतामा वा सरल पदार्थमा बहुलता समेट्छ र प्रतिनिधित्व गर्र्छ, त्यो अनुभूति भन्दा अरु केही होइन, जसलाई आत्म-अनुभूति वा चेतनाबाट छुट्याउनुपर्छ, जसरी पछि देखिनेछ। र यो त्यो कुरा हो जसमा कार्टेसियनहरूले गम्भीर कमी देखााए, जसले अनुभूतिहरूलाई महत्त्वहीन माने जुन हामीले महसुस गरेनौं। यसैले उनीहरूले वि विश्वास गरे कि केवल आत्माहरू मोनााड थिए र पशुहरूका आत्माहरू वा अन्य एन्टेलिचििज थिएनन्; र उनीहरूले सामान्य मानिससँग लामो स्तब्धतालाई कडा मृत्युसँग मिलााए, जसले उनीहरूलाई पूर्णतया अलग आत्माहरूको वि विद्यालयीन पूर्वधारणामा पनि ल्यायो, र गलत मनले आत्माको नश्वरताको वि विचारमा पुष्टि गर्यो।

अध्याय 2.15.

§ 15

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान आन्तरिक सिद्धान्तको कार्य जसले परिवर्तन वा एक अनुभूतिबाट अर्कोमा सञ्चालन गर्छ, त्यसलाई अपेटिसन भन्न सकिन्छ : यो सत्य हो कि अपेटाइटले सधैं आफूले लक्ष्य गरेको अनुभूतिमा पूर्ण रूपमा पुग्न सक्दैन, तर यसले सधैं केहि न केहि प्राप्त गर्छ, र नयाँ अनुभूतिहरूमा पुग्छ।

अध्याय 2.16.

§ 16

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान हामी आफैंले सरल पदार्थमा बहुलता अनुभव गर्छौं, जब हामी पत्ता लगाउँछौं कि हामीले बुझेको सबैभन्दा सानो विचारले वस्तुमा विविधतालाई समेट्छ। यसैले जो कोही मान्छन् कि आत्मा एक सरल पदार्थ हो, उनीहरूले मोनाडमा यो बहुलतालाई मान्नुपर्छ; र श्रीमान् बेलले यसमा कुनै कठिनाई पाउनु हुँदैनथ्यो, जस्तो कि उनले आफ्नो शब्दकोशको लेख रोरारियसमा गरे।

अध्याय 2.17.

§ 17

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो पनि स्वीकार गर्न बाध्य छौं कि अनुभूति र यससँग सम्बन्धित कुराहरू यान्त्रिक कारणहरूद्वारा अव्याख्यात छन्, अर्थात् आकारहरू र गतिहरूद्वारा। कल्पना गर्नुहोस् कि त्यहाँ एउटा मेसिन छ जसको संरचनाले सोच्न, महसुस गर्न, अनुभूति गर्न सक्छ; हामी यसलाई समान अनुपातमा ठूलो बनाएर कल्पना गर्न सक्छौं, जहाँ हामी पनि प्रवेश गर्न सक्छौं, जस्तै एउटा पनधारोमा। यो मानेपछि, भित्र जाँदा हामी केवल टुक्राहरू पाउँछौं जसले एकअर्कालाई धकेल्छन्, तर कहिल्यै पनि अनुभूतिको व्याख्या गर्ने कुनै कारण पाउँदैनौं। यसकारण यो सरल पदार्थमा खोज्नुपर्छ, संयुक्त वा मेसिनमा होइन। सरल पदार्थमा केवल यही पाइन्छ: अनुभूतिहरू र तिनको परिवर्तनहरू। यही नै सबै सरल पदार्थहरूका आन्तरिक कार्यहरू हुन सक्छन् (प्रिफ. ***, २ बी५।

अध्याय 2.18.

§ 18

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान सबै सरल पदार्थहरू वा सिर्जित मोनाडहरूलाई एन्टेलेकिज को नाम दिन सकिन्छ, किनभने तिनीहरूमा निश्चित पूर्णता छ (एचोउसी टो एन्टेलेस), त्यहाँ आत्मनिर्भरता (अटार्केइया) छ जसले तिनीहरूलाई तिनीहरूका आन्तरिक कार्यहरूको स्रोत बनाउँछ र यसरी अशरीरी स्वचालितहरू (§ ८७।

अध्याय 2.19.

§ 19

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यदि हामी आत्मा भन्ने शब्दले सामान्य अर्थमा अनुभूतिहरू र अपेटाइटहरू भएको सबैलाई बुझाउँछौं भने, जसको मैले भर्खर व्याख्या गरें; सबै सरल पदार्थहरू वा सिर्जित मोनाडहरूलाई आत्मा भन्न सकिन्छ; तर, किनभने संवेदना साधारण अनुभूतिभन्दा केहि बढी हो, म सहमत छु कि मोनाडहरू र एन्टेलेकिजको सामान्य नाम मात्र यी सरल पदार्थहरूका लागि पर्याप्त छ जससँग मात्र यो छ; र आत्मा भनेर ती मात्रलाई बोलाउनुहोस् जसको अनुभूति अधिक विशिष्ट छ र स्मृतिसँग जोडिएको छ।

अध्याय 2.20.

§ 20

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान किनभने हामी आफैंमा एउटा अवस्था अनुभव गर्छौं, जहाँ हामीलाई केही सम्झना हुँदैन र कुनै विशिष्ट अनुभूति हुँदैन; जस्तो कि जब हामी बेहोस हुन्छौं, वा जब हामी गहिरो निदाबाढीमा हुन्छौं कुनै सपनाविना। यस अवस्थामा आत्मा सरल मोनाडबाट कुनै स्पष्ट फरक हुँदैन; तर किनभने यो अवस्था स्थायी हुँदैन, र यसबाट बाहिर निस्किन्छ, यो केहि बढी हो (§ ६४।

अध्याय 2.21.

§ 21

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसबाट यो निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन कि त्यसबेला सरल पदार्थ कुनै अनुभूतिविना हुन्छ। माथिका कारणहरूले पनि यो सम्भव छैन; किनभने यो नाश हुन सक्दैन, यो कुनै भावनाविना पनि अस्तित्वमा रहन सक्दैन जुन यसको अनुभूति भन्दा अरू केहि होइन: तर जब साना अनुभूतिहरूको ठूलो बहुलता हुन्छ, जहाँ कुनै विशिष्टता हुँदैन, हामी मूर्छित हुन्छौं; जस्तो कि जब हामी लगातार एउटै दिशामा धेरै पटक घुम्छौं, जहाँ चक्कर आउँछ जसले हामीलाई बेहोस बनाउन सक्छ र हामीलाई केही पनि विभेदन गर्न दँदैन। र मृत्युले जनावरहरूलाई अस्थायी रूपमा यो अवस्था दिन सक्छ।

अध्याय 2.22.

§ 22

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र किनभने सरल पदार्थको हालको अवस्था स्वाभाविक रूपमा यसको अघिल्लो अवस्थाको परिणाम हो, यस्तो कि वर्तमान भविष्यसँग गर्भवती छ (§ ३६०);

अध्याय 2.23.

§ 23

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान त्यसैले, किनभने मूर्छाबाट उठेपछि हामी आफ्ना अनुभूतिहरूबाट सचेत हुन्छौं, हामीले तिनीहरूलाई अघि नै तत्काल अनुभव गर्नुपर्छ, हामी तिनीहरूबाट सचेत नभए पनि; किनभने अनुभूति स्वाभाविक रूपमा अर्को अनुभूतिबाट मात्र आउन सक्छ, जस्तो कि गति गतिबाट मात्र आउन सक्छ (§ ४०१-४०३।

अध्याय 2.24.

§ 24

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसबाट हामी देख्छौं कि यदि हाम्रा अनुभूतिहरूमा केही विशिष्ट, उत्कृष्ट वा उच्च स्वाद नहुन्थ्यो भने, हामी सधैं मूर्छित हुन्थ्यौं। र यो खाली मोनाडहरूको अवस्था हो।

अध्याय 2.25.

§ 25

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान हामी यसकारण देख्छौं कि प्रकृतिले जनावरहरूलाई उत्कृष्ट अनुभूतिहरू दिएको छ, उनीहरूलाई अङ्गहरू प्रदान गरेर, जसले धेरै प्रकाश किरणहरू वा हावाको धेरै तरङ्गहरू एकत्रित गर्छन्, तिनीहरूलाई तिनीहरूको एकताबाट अधिक प्रभावकारी बनाउन। गन्ध, स्वाद र स्पर्शमा पनि केही समान छ, र सम्भवतः धेरै अन्य हामीलाई अज्ञात इन्द्रियहरूमा। र म चाँडै व्याख्या गर्नेछु कि कसरी आत्मामा भएको कुराले अङ्गहरूमा भएको कुरालाई प्रतिनिधित्व गर्छ।

अध्याय 2.26.

§ 26

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान स्मृतिले आत्माहरूलाई एक प्रकारको अनुक्रम प्रदान गर्छ, जसले तर्कको नक्कल गर्छ, तर यसबाट विभेदित हुनुपर्छ। यो हो कि हामी देख्छौं कि जनावरहरू, केही कुराको अनुभूति गरेपछि जसले तिनीहरूलाई प्रभाव पार्छ र जसको तिनीहरूले पहिले नै समान अनुभूति गरेका थिए, तिनीहरूको स्मृतिको प्रतिनिधित्वद्वारा यस अघिल्लो अनुभूतिमा जोडिएको कुराको अपेक्षा गर्छन् र तिनीहरूले त्यतिबेला लिएका भावनाहरू जस्तै भावनात्मक हुन्छन्। उदाहरणका लागि: जब कुकुरहरूलाई लाठी देखाइन्छ, तिनीहरूले यसले गरेको पीडा सम्झन्छन् र चिच्याउँछन् र भाग्छन् (प्रिलिम.६, § ६५।

अध्याय 2.27.

§ 27

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र तिनीहरूलाई प्रभाव पार्ने र उत्तेजित गर्ने बलियो कल्पना अघिल्लो अनुभूतिहरूको विशालता वा बहुलताबाट आउँछ। किनभने प्रायः एक बलियो प्रभावले लामो अभ्यास वा धेरै मध्यम अनुभूतिहरूको दोहोरिएको प्रभाव एकैचोटि गर्छ।

अध्याय 2.28.

§ 28

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान मानिसहरू जनावरहरू जस्तै काम गर्छन्, किनभने उनीहरूको बोधहरूको अनुक्रम स्मृतिको सिद्धान्तद्वारा मात्र हुन्छ; अनुभवजन्य चिकित्सकहरू जस्तै, जसको सिद्धान्त बिना साधारण अभ्यास छ; र हामी आफ्नो कार्यहरूको तीन चौथाईमा मात्र अनुभवजन्य छौं। उदाहरणका लागि, जब हामी आशा गर्छौं कि भोलि दिन हुनेछ, हामी अनुभवजन्य रूपमा कार्य गर्छौं, किनभने यो सधैं यसरी नै भएको छ, अहिले सम्म। खगोलशास्त्री मात्र यसलाई तर्कद्वारा निर्णय गर्छन्।

अध्याय 2.29.

§ 29

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर आवश्यक र शाश्वत सत्यहरूको ज्ञान नै हामीलाई सामान्य जनावरहरूबाट छुट्याउँछ र हामीलाई कारण र विज्ञानहरू दिन्छ; हामीलाई आफैं र ईश्वरको ज्ञानमा उचाल्दै। र यही नै हामीमा विवेकशील आत्मा वा आत्मा भनिन्छ।

अध्याय 2.30.

§ 30

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो पनि आवश्यक सत्यहरूको ज्ञान र तिनीहरूको अमूर्तताद्वारा नै हामी प्रतिवर्ती कार्यहरू मा उचालिन्छौं, जसले हामीलाई म भनिने कुरामा सोच्न लगाउँछ र विचार गर्न लगाउँछ कि यो वा त्यो हामीमा छ: र यसरी आफैंमा सोच्दा, हामी अस्तित्व, तत्त्व, सरल र संयुक्त, अभौतिक र ईश्वरमा पनि सोच्छौं; यो बुझ्दै कि हामीमा सीमित केही, उहाँमा असीमित छ। र यी प्रतिवर्ती कार्यहरूले हाम्रा तर्कहरूका मुख्य विषयहरू प्रदान गर्छन् (थियोड., प्रिफ. *, ४, a७)

अध्याय 2.31.

§ 31

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यसबाट यो पछि पर्दैन कि सरल तत्त्व कुनै पनि बोध बिना छ। हाम्रा तर्कहरू दुई ठूला सिद्धान्तहरू मा आधारित छन्, विरोधाभास को, जसको आधारमा हामी गलत भन्ने कुराको न्याय गर्छौं जसले यसलाई समेट्छ, र सत्य जुन गलतको विपरीत वा विरोधाभासी हो (§ ४४, § १९६).

अध्याय 2.32.

§ 32

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र पर्याप्त कारण को, जसको आधारमा हामी विचार गर्छौं कि कुनै पनि तथ्य सत्य वा अस्तित्वमा पाइन सक्दैन, कुनै पनि सत्य कथन बिना पर्याप्त कारण किन यो यस्तो छ र अरू कुनै तरिकाले होइन। यद्यपि यी कारणहरू धेरैजसो हामीलाई थाहा हुन सक्दैनन् (§ ४४, § १९६).

अध्याय 2.33.

§ 33

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान त्यहाँ सत्यहरू का दुई प्रकारहरू पनि छन्, तर्क का र तथ्य का। तर्कका सत्यहरू आवश्यक छन् र तिनीहरूको विपरीत असम्भव छ, र तथ्यका सत्यहरू आकस्मिक छन् र तिनीहरूको विपरीत सम्भव छ। जब कुनै सत्य आवश्यक हुन्छ, हामी विश्लेषणद्वारा यसको कारण पाउन सक्छौं, यसलाई सरल विचारहरू र सत्यहरूमा विघटन गरेर, जबसम्म हामी आदिमहरूमा पुग्दैनौं (§ १७०, १७४, १८९, § २८०-२८२, § ३६७. संक्षिप्त उद्देश्य. ३).

अध्याय 2.34.

§ 34

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसरी गणितज्ञहरूमा, अनुमान का प्रमेयहरू र अभ्यासका नियमहरू विश्लेषणद्वारा परिभाषाहरू, अभिगृहीतहरू र मागहरू मा घटाइन्छन्।

अध्याय 2.35.

§ 35

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र अन्तमा त्यहाँ सरल विचारहरू छन् जसको परिभाषा दिन सकिँदैन; त्यहाँ अभिगृहीतहरू र मागहरू पनि छन्, वा एक शब्दमा, आदिम सिद्धान्तहरू, जसलाई प्रमाणित गर्न सकिँदैन र तिनीहरूलाई कुनै आवश्यकता पनि छैन; र यी समान कथनहरू हुन्, जसको विपरीतले स्पष्ट विरोधाभास समेट्छ (§ ३६, ३७, ४४, ४५, ४९, ५२, १२१-१२२, ३३७, ३४०-३४४).

अध्याय 2.36.

§ 36

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर पर्याप्त कारण लाई आकस्मिक वा तथ्यात्मक सत्यहरू मा पनि भेटिनु पर्छ, अर्थात्, सृष्टिहरूको ब्रह्माण्डमा फैलिएका चीजहरूको अनुक्रममा; जहाँ विशेष कारणहरूमा विघटन असीम विवरणमा जान सक्छ, प्रकृतिका चीजहरूको अपार विविधता र निकायहरूको अनन्त विभाजनको कारणले। मेरो वर्तमान लेखनको कार्यकारी कारणमा हाल र बितेका आकृतिहरू र गतिहरूको अनन्तता प्रवेश गर्छ; र मेरो आत्माका साना प्रवृत्तिहरू र अवस्थाहरूको अनन्तता, हाल र बितेका, अन्तिम कारणमा प्रवेश गर्छ।

अध्याय 2.37.

§ 37

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र किनभने यो सम्पूर्ण विवरण ले मात्र अन्य पूर्ववर्ती आकस्मिकहरू वा अझ विस्तृतहरू समेट्छ, जसमध्ये प्रत्येकलाई कारण दिन समान विश्लेषणको आवश्यकता छ, हामी कुनै पनि अघि बढेका छैनौं: र पर्याप्त वा अन्तिम कारण आकस्मिकताहरूको यस विवरणको अनुक्रम वा श्रृंखला बाहिर हुनु पर्छ, चाहे यो कत्तिको अनन्त हुन सक्छ।

अध्याय 2.38.

§ 38

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यसरी चीजहरूको अन्तिम कारण आवश्यक तत्त्व मा हुनु पर्छ, जसमा परिवर्तनहरूको विवरण मात्र उत्कृष्ट रूपमा छ, स्रोत जस्तै: र यही नै हामी ईश्वर भन्छौं (§ ७).

अध्याय 2.39.

§ 39

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यस तत्त्वले यो सम्पूर्ण विवरणको पर्याप्त कारण हुनाले, जुन सबै ठाउँमा जोडिएको पनि छ; एक मात्र ईश्वर छ, र त्यो ईश्वर पर्याप्त छ।

अध्याय 2.40.

§ 40

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो पनि न्याय गर्न सकिन्छ कि यो सर्वोच्च तत्त्व, जुन अद्वितीय, सार्वभौमिक र आवश्यक छ, यसबाहेक कुनै पनि स्वतन्त्र चीज नभएकोले, र सम्भाव्य अस्तित्वको सरल निरन्तरता हुनाले; सीमाहरूको अयोग्य हुनु पर्छ र सम्भव हुन सक्ने सबै वास्तविकतालाई समेट्नु पर्छ।

अध्याय 2.41.

§ 41

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसबाट यो पछि लाग्छ कि ईश्वर निरपेक्ष रूपमा पूर्ण छ; पूर्णता सकारात्मक वास्तविकताको परिमाण भन्दा अरू केही होइन, ठ्याक्कै लिइएको, सीमित चीजहरूमा सीमाहरू वा सीमाहरूलाई अलग गरेर। र जहाँ कुनै सीमा छैन - अर्थात्, ईश्वरमा, पूर्णता निरपेक्ष रूपमा अनन्त छ (§ २२, प्रिफ. *, ४ a).

अध्याय 2.42.

§ 42

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो पनि पछि लाग्छ कि सृष्टिहरू ले आफ्ना पूर्णताहरू ईश्वरको प्रभावबाट पाउँछन्, तर आफ्ना अपूर्णताहरू आफ्नै स्वभावबाट पाउँछन्, जुन सीमाहीन हुन अक्षम छ। किनभने यसैमा तिनीहरू ईश्वरबाट छुट्याइएका छन्। सृष्टिहरूको यो मौलिक अपूर्णता निकायहरूको प्राकृतिक जडत्व मा देखिन्छ (§ २०, २७-३०, १५३, १६७, ३७७ र अगाडि).

अध्याय 2.43.

§ 43

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो पनि सत्य हो कि परमेश्वरमा न केवल अस्तित्वहरूको स्रोत छ, तर पनि सारहरूको स्रोत छ, जस्तै कि वास्तविक, वा सम्भावनामा जुन वास्तविक छ त्यो। यो किनभने परमेश्वरको बुद्धि शाश्वत सत्यहरू को क्षेत्र हो, वा ती विचारहरू जसमा तिनीहरू निर्भर गर्छन्, र उहाँ बिना सम्भावनाहरूमा केहि पनि वास्तविक हुँदैन, र न केवल अस्तित्वमा केहि छैन, तर पनि केहि पनि सम्भव छैन (§ 20)।

अध्याय 2.44.

§ 44

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान किनभने यदि सारहरू वा सम्भावनाहरू मा वास्तविकता छ, वा शाश्वत सत्यहरू मा, यो वास्तविकता अवस्थित र वर्तमान कुनै चीजमा आधारित हुनुपर्छ; र परिणामस्वरूप आवश्यक प्राणी को अस्तित्वमा, जसमा सारले अस्तित्व समावेश गर्दछ, वा जसमा वर्तमान हुनको लागि सम्भव हुनु पर्याप्त छ (§ 184-189, 335)।

अध्याय 2.45.

§ 45

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले परमेश्वर मात्र (वा आवश्यक प्राणी) ले यो विशेषाधिकार राख्छन् कि उहाँ सम्भव भएमा अवश्य अस्तित्वमा रहनुपर्छ। र जबदेखि कुनै पनि सीमा, नकारात्मकता, र परिणामतः कुनै विरोधाभास नभएको कुराको सम्भावनालाई रोक्न सकिँदैन, यो मात्र परमेश्वरको अस्तित्व ए प्रायोरी जान्नको लागि पर्याप्त छ। हामीले यसलाई शाश्वत सत्यहरूको वास्तविकताद्वारा पनि प्रमाणित गरेका छौं। तर हामीले अहिले यसलाई ए पोस्टेरियोरी पनि प्रमाणित गरेका छौं किनभने आकस्मिक प्राणीहरू अस्तित्वमा छन्, जसको अन्तिम वा पर्याप्त कारण आवश्यक प्राणीमा मात्र हुन सक्छ, जसले आफ्नो अस्तित्वको कारण आफैंमा राख्छ।

अध्याय 2.46.

§ 46

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर केही मानिसहरूसँग कल्पना नगर्नुहोस् कि शाश्वत सत्यहरू, परमेश्वरमा निर्भर भएकाले, मनमानी छन् र उहाँको इच्छामा निर्भर छन्, जस्तो कि डेकार्टेस ले बुझेका र पछि श्री पोइरेटले पनि। यो मात्र आकस्मिक सत्यहरू को लागि सत्य हो, जसको सिद्धान्त उपयुक्तता वा उत्तम को छनौट हो; जबकि आवश्यक सत्यहरू केवल उहाँको बुद्धिमा निर्भर गर्छन्, र यसको आन्तरिक वस्तु हुन् (§ 180-184, 185, 335, 351, 380)।

अध्याय 2.47.

§ 47

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले परमेश्वर मात्र नै आदिम एकता, वा मौलिक सरल पदार्थ हुन्, जसमा सबै सिर्जित वा व्युत्पन्न मोनाडहरू उत्पादनहरू हुन् र, भन्ने गरी, परमेश्वरबाट क्षण-क्षणमा निरन्तर दैवीय प्रकाशहरू द्वारा जन्मिन्छन्, जुन सृष्टिको ग्रहणशीलताद्वारा सीमित छ, जसको लागि सीमित हुनु जरुरी छ (§ 382-391, 398, 395)।

अध्याय 2.48.

§ 48

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान परमेश्वरमा शक्ति छ, जुन सबैको स्रोत हो, त्यसपछि ज्ञान छ जसले विचारहरूको विवरण समेट्छ, र अन्त्यमा इच्छा छ, जसले उत्तमताको सिद्धान्त अनुसार परिवर्तनहरू वा उत्पादनहरू गर्छ (§ 7,149-150)। र यो नै हो जसले सिर्जित मोनाडहरू मा विषय वा आधार बनाउँछ, बोध शक्ति र इच्छा शक्ति। तर परमेश्वरमा यी गुणहरू पूर्ण रूपमा असीम वा उत्तम छन्; र सिर्जित मोनाडहरू वा एन्टेलेकिजहरू मा (वा परफेक्टिहेबिज, जसरी हर्मोलाउस बार्बारसले यो शब्द अनुवाद गरे) यी केवल नक्कलहरू मात्र हुन्, जति पूर्णता छ त्यति (§ 87)।

अध्याय 2.49.

§ 49

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान सृष्टिलाई बाहिरी रूपमा क्रियाशील भनिन्छ जति उनी पूर्णतामा हुन्छिन्, र अर्कोबाट पीडित हुन्छिन् जति उनी अपूर्ण हुन्छिन्। यसैले क्रिया लाई मोनाड मा तब विशेषण गरिन्छ जब उनीसँग स्पष्ट बोधहरू हुन्छन्, र पीडा लाई तब विशेषण गरिन्छ जब उनीसँग अस्पष्ट बोधहरू हुन्छन् (§ 32, 66, 386)।

अध्याय 2.50.

§ 50

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र एउटा सृष्टि अर्कोभन्दा बढी पूर्ण हुन्छ, किनभने उनमा त्यो कुरा पाइन्छ जसले अर्कोमा के हुँदैछ भन्ने कारण ए प्रायोरी दिन सक्छ, र यही कारणले उनी अर्कोमा क्रियाशील हुन्छिन् भन्ने भनिन्छ।

अध्याय 2.51.

§ 51

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर साधारण पदार्थहरूमा यो एक मोनाडको अर्कोमा आदर्श प्रभाव मात्र हो, जसको प्रभाव परमेश्वरको हस्तक्षेपबिना हुन सक्दैन, किनभने परमेश्वरका विचारहरूमा एउटा मोनाडले उचित रूपमा माग्छ कि परमेश्वरले सुरुदेखि नै चीजहरू नियमन गर्दा उनीप्रति ध्यान दिनुहोस्। किनभने एउटा सिर्जित मोनाड ले अर्कोको भित्री भागमा कुनै शारीरिक प्रभाव गर्न सक्दैन, यो मात्र यसै मार्फत एउटाले अर्कोमा निर्भरता राख्न सक्छ (§ 9, 54, 65-66, 201. संक्षिप्त आपत्ति ३)।

अध्याय 2.52.

§ 52

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यही कारणले सृष्टिहरू बीच क्रिया र पीडा पारस्परिक हुन्छन्। किनभने परमेश्वरले दुई साधारण पदार्थहरूको तुलना गर्दा, प्रत्येकमा कारणहरू पाउँछन् जसले उहाँलाई अर्कोलाई समायोजन गर्न बाध्य पार्छ; र परिणामस्वरूप जुन कुरा केही दृष्टिकोणले सक्रिय हुन्छ, त्यो विचारको अर्को बिन्दुले निष्क्रिय हुन्छ: सक्रिय यस अर्थमा कि उनमा स्पष्ट रूपमा जानिएको कुराले अर्कोमा के हुँदैछ भन्ने कारण दिन सक्छ; र निष्क्रिय यस अर्थमा कि उनमा के हुँदैछ भन्ने कारण अर्कोमा स्पष्ट रूपमा जानिएको कुरामा पाइन्छ (§ 66)।

अध्याय 2.53.

§ 53

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान किनभने परमेश्वरका विचारहरूमा सम्भाव्य संसारहरूको अनन्तता छ र मात्र एउटा मात्र अस्तित्वमा रहन सक्छ, परमेश्वरको छनौटको लागि पर्याप्त कारण हुनुपर्छ, जसले उहाँलाई एउटालाई अर्कोभन्दा छनौट गर्न निर्धारण गर्छ (§ 8, 10, 44, 173, 196 र अगाडि, 225, 414-416)।

अध्याय 2.54.

§ 54

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यो कारण उपयुक्तता मा, वा ती संसारहरूले समेट्ने पूर्णताको डिग्रीहरू मा मात्र पाइन सक्छ; प्रत्येक सम्भाव्यले आफूले समेट्ने पूर्णताको अनुपातमा अस्तित्वको दावी गर्ने अधिकार राख्छ (§ 74, 167, 350, 201, 130, 352, 345 र अगाडि, 354)।

अध्याय 2.55.

§ 55

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यही कारणले उत्तमको अस्तित्वलाई जन्मााउँछ, जसलाई ज्ञानले ईश्वरलाई ज्ञात गराउँछ, उसको भलाइले छान्न प्रेरित गर्र्दछ, र उसको शक्तिले उत्पादन गर्दछ (§ ८,७, ८०, ८४, ११९, २०४, २०६, २०८. संक्षिप्त आपत्ति १, आपत्ति ८)।

अध्याय 2.56.

§ 56

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसरी सबै सृष्ट वस्तुहरूको यो जडान वा परस्पर अनुकूलनले गर्दा प्रत्येक सरल तत्वले अरू सबैलाई अभिव्यक्त गर्र्ने सम्बन्धहरू बोकेको हुन्छ, र यसैले यो ब्रह्माण्डको सजीव शाश्वत दर्पण हो (§ १३०,३६०)।

अध्याय 2.57.

§ 57

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान जसरी एउटै शहरलाई वि विभिन्न दिशााबााट हेर्र्दा फरक देखिन्छ र दृष्टिकोणले गुणन भए जस्तो लाग्छ, त्यस्तै अनन्त सरल तत्वहरूको बहुलताले धेरै ब्रह्माण्डहरू जस्तो प्रतीत गराउँछ, जुन वास्तवमा प्रत्येक मोनााडको भिन्न दृष्टिकोण अनुसार एउटैको वि विभिन्न परिप्रेक्ष्य मात्र हुन्।

अध्याय 2.58.

§ 58

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यही वि विधि हो जसले सम्भवभरि धेरै वि विवििधता प्राप्त गर्दछ, तर उत्तम व्यवस्थासााथ, अर्थात् यही विधि अनुसार सम्भवभरि उत्तम पूर्णता प्राप्त गर्र्न सकिन्छ (§ १२०, १२४, २४१ आदि, २१४, २४३, २७५)।

अध्याय 2.59.

§ 59

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यही परिकल्पना (जसलाई म प्रमाणित भएको भन्न सक्छु) ले ईश्वरको महिमालाई उचित रूपमा उचााइमा पुर्याउँछ: मोन्सियर बेलले यसलाई माने, जब उनले आफ्नो शब्दकोशमा (रोरारियस शीर्र्षकमा) आपत्ति उठााउँदा, उनी ईश्वरलाई धेरै दिएको वि विश्वास गर्ने प्रलोभनमा परे, जुन सम्भवभन्दा बढी हो। तर उनले कुनै कारण दिन सकेनन् किन यो विश्वव्यापी सामञ्जस्य, जसले गर्दा हरेक तत्वले अरू सबैलाई सटीक रूपमा व्यक्त गर्दछ, असम्भव किन हुनुपर्छ।

अध्याय 2.60.

§ 60

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान मैले भर्र्खर उल्लेख गरेका कुराहरूमा a priori कारणहरू देखिन्छन् किन वस्तुहरू अर्कै तरिकाले हुन सक्दैनन्। किनभने ईश्वरले सम्पूर्ण व्यवस्था गर्दा हरेक अंशलाई, विशेषगरी प्रत्येक मोनााडलाई ध्यान दिएका छन्, जसको प्रतिनिधित्वशील प्रकृतिले गर्र्दा यसलाई वस्तुहरूको एक भाग मात्र प्रतिनििधित्व गर्न सीमित गर्र्न सकिदैन; यद्यपि सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको वि विस्तृत विवरणमा यो प्रतिनिधित्व अस्पष्ट मात्र छ, र वस्तुहरूको सानो भागमा मात्र स्पष्ट हुन सक्छ, अर्थात् ती वस्तुहरूमा जुन प्रत्येक मोनााडसँग नजिक छन् वा ठूलो छन्; अन्यथा प्रत्येक मोनााड एउटा देवता हुने थियो। वस्तुमा होइन, तर वस्तुको ज्ञानको संशोधनमा नै मोनाडहरू सीमित छन्। ती सबै अस्पष्ट रूपमा अनन्तताको दिशातर्फ बढ्छन्; तर ती स्पष्ट बोधहरूको डिग्रीद्वारा सीमित र भिन्न छन्।

अध्याय 2.61.

§ 61

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र यसमा संयुक्त वस्तुहरू सरल वस्तुहरूसँग मेल खान्छन्। किनभने सबै पूर्ण भएका छन्, जसले गर्दा सम्पूर्ण पदार्थ जडान भएको छ, र पूर्णतामा हरेक गतिले दूरीको अनुपातमा टााढाका पिण्डहरूमा केही प्रभाव पार्दछ, यसरी हरेक पिण्ड केवल स्पर्श गर्र्नेहरूबाट मात्र प्रभावित हुँदैन, र कुनै न कुनै रूपमा तिनीहरूमा भएको हरेक घटनाले प्रभावित गर्दछ, तर तिनीहरूको माध्यमबााट अरू पहिले स्पर्श गर्र्नेहरूबााट पनि प्रभावित हुन्छ, जसलाई यसले प्रत्यक्ष स्पर्र्श गरेको हुन्छ: यसले संकेत गर्र्दछ कि यो सम्पर्र्क कुनै पनि दूरीमा पुग्दछ। र यसैले सम्पूर्ण शरीरले ब्रह्माण्डमा भएको हरेक घटनालाई महसुस गर्दछ; जसले गर्दा हरेक कुरा हेर्र्नेले हरेकमा हरेक ठााउँमा भइरहेको र भएको वा हुने कुरा पढ्न सक्दछ; वर्तमानमा टाढाको कुरा समय र ठााउँ दुवै अनुसार अवलोकन गरेर: सुम्पनोइया पान्टा, हिपोक्रेट्सले भने। तर एउटा आत्माले आफूमा स्पष्ट रूपमा प्रतिनिधित्व गरिएको मात्र पढ्न सक्दछ, यसले एकैचोटि आफ्ना सबै बहिरो फििँजााउन सक्दैन, किनभने ती अनन्तसम्म फैलिएका छन्।

अध्याय 2.62.

§ 62

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसकारण हुनत हरेक सृष्ट मोनााडले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई प्रतिनिधित्व गर्र्दछ, यसले वि विशेषगरी आफ्नो लागि निर्धारित शरीरलाई अझ स्पष्ट रूपमा प्रतिनििधित्व गर्दछ जसको यो इन्टिलेकी हो: र यो शरीर पूर्णतामा सम्पूर्ण पदार्थको जडानद्वारा सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई अभिव्यक्त गर्र्दछ, आत्माले पनि यो शरीरलाई प्रतिनिधित्व गरेर सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई प्रतिनिधित्व गर्र्दछ, जुन उसको लागि वि विशेष तरिकाले सम्बन्धित छ (§ ४००)।

अध्याय 2.63.

§ 63

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान एउटा मोनाडसँग सम्बन्धित शरीर, जसको यो इन्टिलेकी वा आत्मा हो, इन्टिलेकीसँग मिलेर जीवित प्राणी र आत्मासँग मिलेर प्राणी बनााउँछ। र यो जीवित वा प्राणीको शरीर सँधै जैविक हुन्छ; किनभने प्रत्येक मोनााड आफ्नो तरिकाले ब्रह्माण्डको दर्पण हो, र ब्रह्माण्ड एक उत्तम व्यवस्थामा संचालित भएकोले, प्रतिनििधित्व गर्नेमा पनि व्यवस्था हुनुपर्र्छ, अर्थात् आत्माको बोधमा, र परिणामतः शरीरमा, जस अनुसार ब्रह्माण्ड त्यसमा प्रतिनिधित्व गरिन्छ (§ ४०३)।

अध्याय 2.64.

§ 64

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसकारण जीवित प्राणीको प्रत्येक जैविक शरीर एक प्रकारको दिव्य यन्त्र हो, वा प्राकृतिक स्वचालित यन्त्र, जसले सबै कृत्रिम स्वचालित यन्त्रहरूलाई अनन्ततासम्म नााघ्दछ। किनभने मानवकला निर्मित यन्त्रको प्रत्येक भाग यन्त्र होइन। उदाहरणका लागि: पीतलको पााङ्ग्राको दाँतका भागहरू वा खण्डहरू हाम्रो लागि कृत्रिम हुँदैनन् र उपयोगको सम्बन्धमा यन्त्रको कुनै संकेत बाँकी रहँदैन, जहाँ पाङ्ग्रा उद्देशित थियो। तर प्रकृतिका यन्त्रहरू, अर्थात् जीवित शरीरहरू, तिनीहरूका सबैभन्दा सानो भागहरूमा अनन्तसम्म पनि यन्त्र नै हुन्। यहीले प्रकृति र कलाको फरक बनााउँछ, अर्थात् दिव्य कला र हाम्रो कलाको (§ १३४, १४६, १९४, ४८३)।

अध्याय 2.65.

§ 65

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र प्रकृतिका लेखकले यो दिव्य र अत्यन्त अद्भुत कलाको प्रयोग गर्र्न सक्नुभयो, किनभने पदार्थको प्रत्येक खण्ड केवल अनन्तसम्म विभाज्य मात्र होइन जस्तो पुरातन वि विद्वानहरूले स्वीकारेका थिए, तर वास्तवमा अनन्त रूपमा अहिले नै उप-वििभाजित छ, प्रत्येक भाग अन्य भागहरूमा, जसको आफ्नै गतिशीलता छ, अन्यथा पदार्थको कुनै पनि खण्डले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई व्यक्त गर्न असम्भव हुन्थ्यो (प्रारम्भिक [विवेचना ल. समरूपता], § ७०. थियोडिसी, §१९५)।

अध्याय 2.66.

§ 66

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसबाट हामी देख्छौं कि पदार्थको सबैभन्दा सानो अंशमा पनि एउटा प्राणीहरूको संसार, जीवितहरू, जनावरहरू, एन्टेलेकीहरू, आत्माहरू छन्।

अध्याय 2.67.

§ 67

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान पदार्थको प्रत्येक खण्डलाई एउटा बिरुवाले भरिएको बगैंचा, र मााछाले भरिएको पोखरी जस्तै कल्पना गर्न सकिन्छ। तर बिरुवाको प्रत्येक हाँगा, जनावरको प्रत्येक अंग, यसको तरल पदार्थको प्रत्येक बूँद पनि यस्तै बगैंचा वा पोखरी नै हो।

अध्याय 2.68.

§ 68

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान र जबकि बगैंचाका बिरुवाहरू बीचको माटो र हावा, वा पोखरीका मााछाहरू बीचको पानी कुनै पनि बिरुवा वा माछा होइनन्; तर तिनीहरूमा पनि यी अझै पााइन्छन्, तर धेरैजसो हामीले अनुभव गर्र्न नसक्ने सूक्ष्मतामा।

अध्याय 2.69.

§ 69

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले ब्रह्माण्डमा कुनै पनि अनुपयोगी, ओझेल, मृत कुरा छैन, देखावटी बाहेक कुनै अव्यवस्था वा भ्रम छैन; लगभग एउटा पोखरीमा टाढााबााट हेर्र्दा जस्तो देखिन्छ, जहाँ पोखरीका मााछाहरूको अव्यवस्थित गति र हलचल देखिन्छ, तर व्यक्तििगत मााछाहरू फरक पार्न सकििँदैन।

अध्याय 2.70.

§ 70

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसबाट हामी देख्छौं कि प्रत्येक जीवित शरीरसँग एउटा प्रमुख एन्टेलेकी हुन्छ जुन जनावरमा आत्मा हुन्छ; तर यो जीवित शरीरका अंगहरू अन्य जीवित प्राणीहरू - बिरुवा, जनावरहरूले भरिएका हुन्छन्, जसको प्रत्येकसँग आफ्नै एन्टेलेकी वा प्रमुख आत्मा हुन्छ।

अध्याय 2.71.

§ 71

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर केही व्यक्तिहरूसँग कल्पना नगर्र्नुहोस् जसले मेरो वि विचारलाई गलत ढंगले लिए, कि प्रत्येक आत्माको लागि सधैंभरि आफ्नै पदार्थको द्रव्यमान वा खण्ड हुन्छ, र यसैले यसले सधैं यसको सेवामा नियुक्त अन्य निम्नस्तरका जीवित प्राणीहरू कब्जामा राख्छ। किनभने सबै शरीरहरू नदीहरू जस्तै निरन्तर प्रवाहमा हुन्छन्; र भागहरू निरन्तर यसमा प्रवेश गर्र्छन् र बाहिर निस्कन्छन्।

अध्याय 2.72.

§ 72

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले आत्माले शरीर बदल्दा बिस्तारै र डिग्री अनुसार बदल्छ, ताकि यो कहिले पनि एकैचोटी आफ्ना सबै अंगहरूबाट वंचित हुुँदैन; र जनावरहरूमा प्रायः कायान्तरण हुन्छ, तर कहिले पनि मेटेम्प्सााइकोसिस वा आत्माहरूको स्थानान्तरण हुुँदैन: कुनै पूर्ण रूपमा अलग आत्माहरू पनि छैनन्, न त शरीरवििहीन प्रतििभाहरू। केवल ईश्वर मात्र यसबााट पूर्ण रूपमा अलग छ।

अध्याय 2.73.

§ 73

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले यसले पनि सिद्ध गर्दछ कि कहिले पनि पूर्ण सृष्टि वा पूर्ण मृत्यु हुुँदैन, जुन कडा अर्थमा आत्माको विछोडमा आधारित हुन्छ। र जसलाई हामी सृष्टि भन्छौं त्यो विकास र वृद्धि हो; जसलाई हामी मृत्यु भन्छौं त्यो लपेटो र कमी हो।

अध्याय 2.74.

§ 74

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान दार््शनिकहरू रूपहरू, एन्टेलेकीहरू, वा आत्माहरू को उत्पत्तिमा धेरै अलमलमा परेका थिए; तर आज, जब बिरुवा, कीरा र जनावरहरूमा गरिएको सटीक अनुसन्धानबाट थाहा पाइयो कि प्रकृतिका जैविक शरीरहरू कहिले पनि अव्यवस्था वा सडनबााट उत्पन्न हुुँदैनन्; तर सधैं बीउहरूद्वारा उत्पन्न हुन्छन्, जसमा निस्सन्देह केही पूर्व-रूप हुन्थ्यो; यो निर्णय गरियो कि न केवल जैविक शरीर गर्र्भधारण अघि नै त्यहाँ थियो, तर त्यो शरीरभित्र एउटा आत्मा पनि थियो, र एक शब्दमा जनावर पनि; र गर्र्भधारणको माध्यमबाट यो जनावर केवल अर्को प्रजातिको जनावर बन्न ठूलो रूपान्तरणको लागि तयार भयो।

अध्याय 2.75.

§ 75

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान जनावरहरू, जसका केही गर्भधारणको माध्यमबााट ठूला जनावरहरूको स्तरमा उकालिन्छन्, बीउ भन्न सकिन्छ; तर तिनीहरू मध्ये जो आफ्नै प्रजातिमा रहन्छन्, अर्थात् धेरैजसो, ठूला जनावरहरू जस्तै जन्मिन्छन्, बढ्दछन् र नष्ट हुन्छन्, र त्यहाँ केवल एउटा सानो संख्याले मनोनीत भएका हुन्छन्, जो ठूलो रंगमञ्चमा जान्छन्।

अध्याय 2.76.

§ 76

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान तर यो सत्यको आधा मात्र थियो: त्यसैले मैले न्याय गरेँ कि यदि जनावर कहिले पनि प्राकृतिक रूपमा सुरु हुँदैन भने, यो प्राकृतिक रूपमा समाप्त पनि हुुँदैन; र यो कि न केवल कुनै सृष्टि हुुँदैन, तर कुनै पूर्ण विनाश पनि हुँदैन, न त कडा अर्थमा मृत्यु। र यी तर्कहरू a posteriori गरिएका र अनुभवहरूबााट लििइएका मेरा सिद्धान्तहरूसँग मााथिको जस्तै a priori रूपमा निकालिएका पूर्ण रूपमा मेल खान्छन्।

अध्याय 2.77.

§ 77

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले भन्न सकिन्छ कि न केवल आत्मा (अविनाशी ब्रह्माण्डको प्रतििबिम्ब) अविनाशी छ, तर जनावर पनि आफैं हो, यद्यपि यसको मेसिन प्रायः आंशिक रूपमा नष्ट हुन्छ, र जैविक खोल त्याग्छ वा लिन्छ।

अध्याय 2.78.

§ 78

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यी सिद्धान्तहरूले मलाई आत्मा र जैविक शरीरको एकता वा सामञ्जस्य प्राकृतिक रूपमा व्याख्या गर्ने साधन दिए; आत्माले आफ्नै कानूनहरू पछ्याउँछ र शरीरले पनि आफ्नै; र तिनीहरू सबै पदार्थहरू बीचको पूर्वस्थापित सामञ्जस्य को बलले भेट्छन्, किनभने तिनीहरू सबै एउटै ब्रह्माण्डको प्रतिनििधित्व हुन्।

अध्याय 2.79.

§ 79

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान आत्माहरूले अन्तिम कारणहरू को कानून अनुसार इच्छा, लक्ष्य र साधनहरूद्वारा काम गर्र्छन्। शरीरहरूले कार्यक्षम कारणहरू वा गतििहरूको कानून अनुसार काम गर्छन्। र दुई राज्यहरू, कार्यक्षम कारणहरूको र अन्तिम कारणहरूको, आपसमा सामञ्जस्यपूर्ण छन्।

अध्याय 2.80.

§ 80

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान डेकार्टेसले मानेका थिए कि आत्माले शरीरलाई शक्ति दिन सक्दैनन्, किनभने पदार्थमा सधैं समान मात्रामा शक्ति हुन्छ। तर उनले यो चाहिँ माने कि आत्माले शरीरको दिशा परिवर्तन गर्न सक्छ। तर यो उनको समयमा प्रकृतिको यो नियम थाहा नभएकोले हो, जसले पदार्थमा कुल दिशाको संरक्षण गर्छ। यदि उनले यो नियम देखेको भए, उनी मेरो पूर्वस्थापित सामंजस्य प्रणालीमा पर्नुहुन्थ्यो।

अध्याय 2.81.

§ 81

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो प्रणालीले शरीरहरू यस्तो व्यवहार गर्छन् जस्तो कि (असम्भव भए तापनि) कुनै आत्मा नै थिएनन्; र आत्माहरू यस्तो व्यवहार गर्छन् जस्तो कि कुनै शरीर नै थिएन; र दुवै यस्तो व्यवहार गर्छन् जस्तो कि एकले अर्कोमा प्रभाव पारिरहेको छ।

अध्याय 2.82.

§ 82

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान विवेकशील आत्मा वा चेतनाहरूको बारेमा, मैले भर्खरै भनेझैं सबै जीवहरूमा समान आधारभूत तत्व भए तापनि, विवेकशील प्राणीहरूमा यो विशेषता छ कि उनीहरूका शुक्राणुजन्य साना प्राणीहरू, जबसम्म तिनीहरू त्यस्तै हुन्छन्, सामान्य वा संवेदनशील आत्मा मात्र हुन्छन्; तर जब तिनीहरू मानवीय प्रकृतिमा पुग्छन्, उनीहरूका संवेदनशील आत्माहरू विवेक र आत्मिक विशेषाधिकारको स्तरमा उचालिन्छन्।

अध्याय 2.83.

§ 83

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान सामान्य आत्मा र विवेकशील आत्माबीचका अन्य भिन्नताहरूमध्ये, यो पनि छ: सामान्यतया आत्माहरू सृष्टिको ब्रह्माण्डका जीवन्त दर्पण वा प्रतिबिम्ब हुन्; तर विवेकशील आत्माहरू दैवी स्वरूप वा प्रकृतिका स्रष्टाका प्रतिबिम्ब हुन्: जसले ब्रह्माण्डको प्रणाली बुझ्न र वास्तुशिल्पिक नमूनाहरूद्वारा यसको अनुकरण गर्न सक्छन्; प्रत्येक आत्मा आफ्नो क्षेत्रमा सानो देवताको जस्तो छ।

अध्याय 2.84.

§ 84

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसैले विवेकशील आत्माहरू ईश्वरसँगको समाजमा प्रवेश गर्न सक्छन्, र ऊ उनीहरूको लागि केवल आविष्कारक र उसको यन्त्रको सम्बन्धभन्दा बढी छ (जस्तो कि ईश्वर अन्य सृष्टिहरूसँग छ), बरु शासक र उसका विषयहरूको, र पिता र उसका सन्तानहरूको सम्बन्ध जस्तो छ।

अध्याय 2.85.

§ 85

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यसबाट यो निष्कर्ष निकाल्न सजिलो छ कि सबै विवेकशील आत्माहरूको समूहले ईश्वरको नगर बनाउँछ, अर्थात् सबैभन्दा उत्तम शासकको अधीनमा सम्भव हुने सबैभन्दा परिपूर्ण राज्य।

अध्याय 2.86.

§ 86

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो ईश्वरको नगर, यो वास्तविक सार्वभौमिक राजतन्त्र प्राकृतिक संसारभित्रको नैतिक संसार हो, र ईश्वरका कृतिहरूमा सबैभन्दा उच्च र दिव्य कुरा हो: र यहीँमा ईश्वरको महिमा वास्तवमा निहित छ, किनभने उसको महानता र दयालुता विवेकशील आत्माहरूद्वारा जानिने र प्रशंसा नगरिएको भए यो हुँदैन थियो, र यो दैवी नगरको सम्बन्धमा नै उसले दयालुता देखाउँछ, जबकि उसको ज्ञान र शक्ति सबैतिर देखिन्छन्।

अध्याय 2.87.

§ 87

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान हामीले पहिले नै दुई प्राकृतिक राज्यहरू, कारणहरूको कार्यशील र अन्तिम बीच पूर्ण सामंजस्य स्थापना गरिसकेका छौं, यहाँ हामीले प्रकृतिको भौतिक राज्य र अनुग्रहको नैतिक राज्य बीच अर्को सामंजस्य पनि नोट गर्नुपर्छ, अर्थात् ईश्वर ब्रह्माण्डको यन्त्रको वास्तुकारको रूपमा र ईश्वर दैवी आत्माहरूको नगरको शासकको रूपमा बीचको सामंजस्य हो (§ ६२, ७४, ११८, २४८, ११२, १३०, २४७।

अध्याय 2.88.

§ 88

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो सामंजस्यले कुराहरूलाई अनुग्रहतर्फ प्रकृतिकै बाटोहरूद्वारा निर्देशित गर्छ, र उदाहरणका लागि यो ग्रह आत्माहरूको शासनले माग गरेको बेलामा प्राकृतिक बाटोहरूद्वारा नष्ट र मर्मत गरिनुपर्छ; केहीको सजाय र अरूको पुरस्कारका लागि (§ १८ देखि, ११०, २४४-२४५, ३४०।

अध्याय 2.89.

§ 89

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान यो पनि भन्न सकिन्छ कि ईश्वर वास्तुकारको रूपमा सबै कुरामा ईश्वर कानूनदाताको रूपमा सन्तुष्ट हुन्छन्; र यसैले पापहरूले प्रकृतिको नियम अनुसार आफ्नै सजाय बोक्नुपर्छ; र वस्तुहरूको यान्त्रिक संरचनाको बलमा नै; र त्यस्तै उत्कृष्ट कार्यहरूले शरीरहरूसँग सम्बन्धित यान्त्रिक बाटोहरूद्वारा आफ्ना पुरस्कारहरू आकर्षित गर्छन्; यद्यपि यो सधैं तुरुन्तै हुन सक्दैन वा हुनु पनि हुँदैन।

अध्याय 2.90.

§ 90

🇫🇷🧐 भाषाविज्ञान अन्तत: यस परिपूर्ण शासन अन्तर्गत कुनै उत्कृष्ट कार्य पुरस्कार बिना हुँदैन, कुनै खराब कार्य सजाय बिना हुँदैन: र सबै कुरा भलामानिसहरूको भलाइका लागि सफल हुनुपर्छ; अर्थात् ती व्यक्तिहरू जो यस ठूलो राज्यमा असंतुष्ट छैनन्, जसले आफ्नो कर्तव्य पूरा गरेपछि दैवी प्रावधानमा विश्वास गर्छन्, र जसले उचित रूपमा सबै भलाइका स्रष्टालाई माया गर्छन् र अनुकरण गर्छन्, उसका गुणहरूको चिन्तनमा आनन्द लिन्छन् जुन शुद्ध प्रेमको वास्तविक स्वभाव अनुसार छ, जसले हामीलाई हामीले माया गरेकोको सुखमा आनन्द लिन सकाउँछ। यसैले बुद्धिमान र सदाचारी व्यक्तिहरू ईश्वरको अनुमानित इच्छा वा पूर्ववर्ती इच्छा अनुसार देखिने सबै कुरामा काम गर्छन्; तर जे होस्, ईश्वरले आफ्नो गोप्य इच्छा, परिणामी र निर्णायक इच्छाद्वारा वास्तवमा जे गर्छन्, त्यसमा सन्तुष्ट हुन्छन्; यो बुझ्दै कि यदि हामी ब्रह्माण्डको व्यवस्था पर्याप्त रूपमा बुझ्न सक्यौं भने, हामीले यो पत्ता लगाउँछौं कि यो सबै बुद्धिमानहरूका इच्छाहरूभन्दा बढी छ, र यसलाई यो भन्दा राम्रो बनाउन असम्भव छ; न केवल समग्र रूपमा, बरु हामी व्यक्तिगत रूपमा पनि, यदि हामी समग्रका स्रष्टासँग उचित रूपमा जोडिएका छौं भने, न केवल हाम्रो अस्तित्वको वास्तुकार र कार्यशील कारणको रूपमा, बरु हाम्रो स्वामी र अन्तिम कारणको रूपमा जसले हाम्रो इच्छाको सम्पूर्ण उद्देश्य बनाउनुपर्छ, र हाम्रो सुख मात्र सिर्जना गर्न सक्छ (प्रिफ. *, ४ अ बी१४. § २७८. प्रिफ. *, ४ बी१५।

समाप्त

१४ एडिट. एर्डम., पृ. ४६९.
१५ एडिट. एर्डम., पृ. ४६९ बी.

© 2025 Philosophical.Ventures Inc.

ब्याकअप